Биржа
Биржа – бул криптовалюта, товар жана баалуу кагаз сыяктуу каржы куралдары сатылып алынып жана сатылган уюштурулган соода аянты.
Биржа физикалык жай катары да, санариптик платформа катары да иштей алат. Мурда физикалык соода кылуу менен гана чектелген көптөгөн салттуу биржалар азыр электрондук сооданы да сунуштайт жана алардын негизги ролдорунун бири – коопсуз, уюштурулган чөйрөдө
ликвиддүүлүктү камсыз кылуу. Ортомчу катары иш алып баруу менен биржа катышуучуларга активдерди сатып алууну жана сатууну жеңилдетет.
Биржалар көбүнчө алар жүргүзгөн соода кылуунун түрүнө жараша топтоштурулат. Классикалык биржалар спот сооданы жүргүзөт, башкача айтканда активдер дээрлик дароо эсептелет. Башкалары болсо,
фьючерс жана
опциондор сыяктуу деривативдерге басым жасайт, мында келишимдер өз наркын базалык активден алат.
Биржаларды алар тизмелеген инструменттерине жараша да топтоштурууга болот, анын ичинде криптовалюта биржалары, акция же баалуу кагаздар биржалары, товар биржалары жана
чет элдик валюта (forex) базары. Көптөгөн соода аянттары бир эле учурда бир нече кызматты сунуштайт. Акция базарларында өлкөдөгү алдыңкы биржа негизги биржа деп аталат. Белгилүү мисалдарга New York Stock Exchange, Tokyo Stock Exchange жана London Stock Exchange кирет, алардын ар бири тизмеге киргизүү боюнча катуу критерийлерди колдонот.
Криптодо биржалар колдонуучуларга бир криптовалютаны башкасына алмаштырууга же коиндерди
фиат акчага своп кылууга мүмкүндүк берет. Соода кылуу активдүүлүгүнүн басымдуу бөлүгү дагы эле буйрутмаларды башкарган жана колдонуучулардын каражаттарын сактаган компания иштеткен
борборлоштурулган биржаларда (CEXs) жүрөт. Алардын негизги артыкчылыктары – жеткиликтүүлүк жана жогорку ликвиддүүлүк, бирок алар аманат мүнөзүндө болгондуктан, биржаны тандаганда коопсуздук жана ишенимдүүлүк маанилүү факторлор болуп саналат.
Буга карама-каршы,
борборсуздаштырылган биржалар (DEXs) колдонуучуларга борбордук ортомчусуз, смарт-контракттар аркылуу өз алдынча сактоо жана башкаруу капчыктарынан түз соода кылууга мүмкүндүк берет. Бул модель айрым аманат тобокелдиктерин азайтышы мүмкүн, бирок DEXs ликвиддүүлүгү төмөнүрөөк болушу ыктымал жана адатта фиат депозиттери же чыгарып алуулар сыяктуу
фиат валюта кызматтарын көрсөтө албайт. Азыркы учурда CEXs соода көлөмүнүн чоңураак үлүшүн иштетүүнү улантып жатат, ал эми блокчейн инфраструктурасы жетилген сайын DEXs өсүүнү улантууда.