K─▒smi Rezerv Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
K─▒smi Rezerv Nedir?

K─▒smi Rezerv Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Jan 21, 2019G├╝ncellenme: Aug 3, 2023
5m

K─▒smi rezerv, m├╝┼čterilerin yat─▒rd─▒─č─▒ paralar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n kredi olarak verilmesi ve yaln─▒zca k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n ├žekilmeye haz─▒r bir ┼čekilde ger├žek nakit para olarak tutulmas─▒ yoluyla ticari bankalar─▒n kar etmelerini sa─člayan bir bankac─▒l─▒k sistemidir. Uygulama a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda, bankac─▒l─▒k sistemi m├╝┼čterilerin bankaya yat─▒r─▒mlar─▒n─▒ kullanarak hi├ž yoktan para yaratm─▒┼č olur.┬á

Di─čer bir deyi┼čle, bu bankalar kendi finansal hesaplar─▒na yat─▒r─▒lan paradan minimum bir y├╝zdeyi tutmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r yani paran─▒n geri kalan─▒n─▒ kredi olarak verebilirler. Banka kredi verdi─činde, hem banka hem de paray─▒ bor├ž alan ki┼či paray─▒ bir varl─▒k olarak kabul eder, b├Âylece ekonomik anlamda en ba┼čtaki miktar ikiye katlanm─▒┼č olur. Bu para daha sonra ├žok defa ┬átekrar kullan─▒l─▒r, tekrar yat─▒r─▒l─▒r ve tekrar bor├ž verilir. Dolay─▒s─▒yla bir ├žarpan etkisi ortaya ├ž─▒kar ve bu sayede k─▒smi rezerv bankac─▒l─▒─č─▒ ÔÇťyeni para yaratm─▒┼čÔÇŁ olur.

Bor├ž para verme ve alma k─▒smi rezerv bankac─▒l─▒─č─▒ sisteminin ayr─▒lmaz bir par├žas─▒d─▒r ve ticari bankalar─▒n para ├žekmeye olanak sa─člayabilmesi i├žin ├žo─ču zaman merkez bankas─▒n─▒n tedav├╝le yeni para sokmas─▒ gerekir. ├ço─ču merkez bankas─▒, yapt─▒klar─▒ di─čer ┼čeylerin yan─▒ s─▒ra, ┬áminimum rezerv zorunlulu─čunu belirleyen d├╝zenleyici kurumlar olarak da faaliyet g├Âsterir. ├ço─ču ├╝lkenin finansal kurumlar─▒n─▒n kulland─▒─č─▒ bankac─▒l─▒k sistemi bu ┼čekildedir. A.B.D ve di─čer serbest ticaret ├╝lkelerinde kullan─▒m─▒ ├žok yayg─▒nd─▒r.┬á


K─▒smi Rezerv Bankac─▒l─▒k Sistemlerinin Yarat─▒lmas─▒


K─▒sm─▒ rezerv bankac─▒l─▒k sistemi 1668 civar─▒nda ─░sve├ž Riksbank d├╝nyan─▒n ilk merkez bankas─▒ olarak kuruldu─čunda yarat─▒ld─▒ fakat bu d├Ânemde k─▒sm─▒ rezerv bankac─▒l─▒─č─▒n─▒n baz─▒ basit t├╝rleri hali haz─▒rda kullan─▒l─▒yordu. Yat─▒r─▒lan paralar─▒n art─▒p geni┼čleyebilece─či, ekonominin verilen kredilerle hareketlenebilece─či fikri h─▒zla pop├╝ler hale geldi. Var olan kaynaklar─▒n kasalarda istiflenmesi yerine harcama yap─▒lmas─▒n─▒ desteklemek i├žin kullanmas─▒ ┬ámant─▒kl─▒ g├Âz├╝k├╝yordu.

─░sve├ž bu uygulamay─▒ daha resmi hale getirmek i├žin ad─▒m att─▒ktan sonra k─▒smi rezerv yap─▒s─▒ yerle┼čti ve h─▒zla yay─▒lmaya ba┼člad─▒. A.B.D. de ilki 1791ÔÇÖde ikincisi de 1816ÔÇÖda iki merkezi banka kuruldu fakat ikisi de hayatta kalamad─▒. 1913ÔÇÖte ┬áFederal Rezerv Yasas─▒, ┼ču anda A.B.D merkezi bankas─▒ olan A.B.D. Federal Rezerv Bankas─▒n─▒ kurdu. Bu finansal kurumun tan─▒mlanm─▒┼č hedefleri; fiyatland─▒rma, i┼č g├╝c├╝ ve faiz oranlar─▒ baz─▒nda ekonomiyi ├Âng├Ârmek, dengelemek ve maksimize etmektir.┬á


Nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

M├╝┼čteriler banka hesaplar─▒na para yat─▒rd─▒klar─▒nda bu para art─▒k yat─▒ran ki┼činin en az─▒ndan do─črudan ┼čekilde mal─▒ de─čildir. Art─▒k paran─▒n sahibi bankad─▒r ve bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda m├╝┼čterilere istediklerinde para ├žekebilecekleri bir yat─▒r─▒m hesab─▒ verirler. Bu da, belirli banka kurallar─▒ ve prosed├╝rleri dahilinde m├╝┼čterilerin istedikleri zaman yat─▒rd─▒klar─▒ paran─▒n tamam─▒na eri┼čim hakk─▒na sahip olmalar─▒ gerekti─či anlam─▒na gelir. ┬á

Fakat , banka yat─▒r─▒lan paran─▒n kontrol├╝n├╝ ele ald─▒─č─▒nda, miktar─▒n tamam─▒n─▒ elinde tutmaz. Bunun yerine, yat─▒r─▒lan paran─▒n k├╝├ž├╝k bir y├╝zdesi (k─▒smi rezerv) tutulur. Bu rezerv tipik olarak %3 ve %10 aras─▒ndad─▒r ve kalan para di─čer m├╝┼čterilere verilecek krediler olarak kullan─▒l─▒r.┬á

Bu basit ├Ârnekle verilen kredilerin nas─▒l yeni para yaratt─▒─č─▒n─▒ g├Ârebilirsiniz:

  1. M├╝┼čteri A, Banka 1ÔÇÖe 50,000$ yat─▒r─▒r. Banka 1, M├╝┼čteri BÔÇÖye 45,000$ kredi verir
  2. M├╝┼čteri B, Banka 2ÔÇÖye 45,000$ yat─▒r─▒r. Banka 2, M├╝┼čteri CÔÇÖye 40,500$ kredi verir
  3. M├╝┼čteri C, Banka 3ÔÇÖe 40,500$ yat─▒r─▒r. Banka 3, M├╝┼čteri DÔÇÖye 36,450$ kredi verir
  4. M├╝┼čteri D, Banka 4ÔÇÖe 36,450$ yat─▒r─▒r. Banka 4, M├╝┼čteri EÔÇÖye 32,805$ kredi verir
  5. M├╝┼čteri E, Banka 5ÔÇÖe 32,805$ yat─▒r─▒r. Banka 5, M├╝┼čteri FÔÇÖye 29,525$ kredi verir

K─▒smi rezerv zorunlulu─ču olan %10ÔÇÖla, orjinal 50,000$ yat─▒r─▒m toplamda t├╝m m├╝┼čterilerin yat─▒rd─▒─č─▒ paralar─▒n toplam─▒ olan 234,280$ miktar─▒na b├╝y├╝d├╝. Bu ├Ârnek, k─▒smi rezerv bankac─▒l─▒─č─▒n─▒n ├žarpan etkisi sayesinde nas─▒l para yaratt─▒─č─▒n─▒n ├žok basitle┼čtirilmi┼č bir ├Ârne─či olsa da, ana fikri g├Âstermektedir.┬á

S├╝recin, bor├žlanma esas─▒na dayal─▒ oldu─čunu belirtmek gerekir. Yat─▒r─▒m hesaplar─▒, bankalar─▒n m├╝┼čterilerine ├Âdemekle y├╝k├╝ml├╝ oldu─ču paray─▒ temsil eder (y├╝k├╝ml├╝l├╝k) ve bankalar i├žin en ├žok paray─▒ getiren yat─▒r─▒m kazanc─▒ kredileridir ve bunlar bankalar─▒n mal varl─▒─č─▒ haline gelir. Basit├že ifade edersek, bankalar yat─▒r─▒m hesab─▒ y├╝k├╝ml├╝l├╝klerinden daha fazla kredi hesab─▒ mal varl─▒─č─▒ olu┼čturarak para yarat─▒rlar.┬á


Peki ya bankaya hücum? 

Bir bankaya para yat─▒rm─▒┼č ki┼čilerin tamam─▒ t├╝m paralar─▒n─▒ ├žekmeye karar verirse ne olur? Bu durum bankaya h├╝cum olarak bilinir ve bankalar m├╝┼čterilerin yat─▒r─▒mlar─▒n─▒n yaln─▒zca k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ tutmak zorunda oldu─ču i├žin muhtemelen finansal y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini yerine getirmede bankan─▒n ba┼čar─▒s─▒z olmas─▒na neden olur.┬á

K─▒smi rezerv bankac─▒l─▒─č─▒ sisteminin ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin para yat─▒ran ki┼čilerin ayn─▒ anda bankadan paralar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ ├žekmek istememesi zorunludur. Bankaya huc├╝mlar ge├žmi┼čte g├Âr├╝lm├╝┼č olsa da, m├╝┼čteriler genellikle bu ┼čekilde hareket etmez. Normalde m├╝┼čteriler yaln─▒zca bankan─▒n ciddi s─▒k─▒nt─▒da oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝klerinde paralar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ ├žekme giri┼čiminde bulunurlar. ┬á

A.B.DÔÇÖde, B├╝y├╝k Buhran b├╝y├╝k ├žapl─▒ para ├žekmenin yaratabilece─či hasar─▒n en ├Ânemli ├Ârneklerindendir. Bug├╝n, bankalar taraf─▒ndan tutulan rezervler b├Âylesi bir durumun tekrar ger├žekle┼čmesi olas─▒l─▒─č─▒n─▒ en aza indirmek i├žin al─▒nan ├Ânlemlerden biridir. Baz─▒ bankalar, m├╝┼čterilerin taleplerini yerine getirmek ve yat─▒r─▒m hesaplar─▒na eri┼čim sa─člayabilmek i├žin zorunlu minimumdan daha fazlas─▒n─▒ rezerv olarak tutarlar.┬á


K─▒smi Rezerv Bankac─▒l─▒─č─▒n─▒n Avantaj ve Dezavantajlar─▒

Bu y├╝ksek oranda kazan├žl─▒ sistemin ├žo─ču avantaj─▒ndan bankalar faydalansa da, kazanc─▒n ├žok k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒ yat─▒r─▒m hesaplar─▒ndan ald─▒klar─▒ faiz arac─▒l─▒─č─▒yla m├╝┼čterilere de ula┼č─▒r. H├╝k├╝met k─▒sm─▒ da ┼čeman─▒n bir par├žas─▒d─▒r ve ├žo─ču zaman k─▒smi rezerv bankac─▒l─▒k sisteminin harcamay─▒ destekledi─čini, ekonomik istikrar ve b├╝y├╝me getirdi─čini savunur.

Di─čer yandan, ├žo─ču ekonomist k─▒smi rezerv ┼čemas─▒n─▒n s├╝rd├╝r├╝lemez ve ├žok riskli oldu─čuna inan─▒r ├Âzellikle de ├žo─ču ├╝lkede kurulmu┼č olan ┬ámevcut para sistemlerinin ger├žek para de─čil kredi/bor├ž temelli oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde. Sahip oldu─čumuz ekonomik sistem, insanlar─▒n hem bankalara hem de devletin yasal olarak belirledi─či itibari paraya g├╝vendi─či varsay─▒m─▒na dayan─▒r. ┬á


K─▒smi Rezerv Bankac─▒l─▒─č─▒ ve Kripto para

Geleneksel itibari para sistemlerinin aksine, Bitcoin merkeziyetsiz bir dijital para olarak yarat─▒lm─▒┼č ve tamamen farkl─▒ ┼čekilde ├žal─▒┼čan alternatif bir ekonomik ├žer├ževe meydana getirmi┼čtir.┬á

Kripto paralar─▒n┬áb├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču gibi Bitcoin de da─č─▒t─▒lm─▒┼č node a─č─▒ sayesinde s├╝rd├╝r├╝l├╝r. T├╝m veri kriptografik kan─▒tlarla korunur ve blockchain ad─▒ndaki halka a├ž─▒k da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defterine kay─▒t edilir. Bu da, merkezi bir bankaya ihtiya├ž olmad─▒─č─▒ ve sorumlu bir otoritenin bulunmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelir.┬á

Ayr─▒ca, Bitcoin miktar─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r yani maksimum arz olan 21 milyon birime ula┼č─▒ld─▒ktan sonra daha fazla coin yarat─▒lmayacakt─▒r. Dolay─▒s─▒yla, i├žerik tamamen farkl─▒d─▒r ve Bitcoin ve kripto para d├╝nyas─▒nda k─▒smi rezerv diye bir kavram bulunmamaktad─▒r.┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.