Хэштелген убакыт кулпу контракты (HTLC) – бул эки тараптын ортосунда убакыт менен чектелген, шарттуу төлөмдөрдү орнотуу үчүн колдонулуучу смарт-контракт функциясынын бир түрү. Ал көбүнчө төлөм каналдарында колдонулат жана бул жерде каражаттарды кандайдыр бир ортомчуга ишенүүнү талап кылбастан өткөрүүгө мүмкүндүк берет.
Практикада HTLC транзакциясынын алуучусу белгиленген убакыт аралыгында криптографиялык далилди жөнөтүү аркылуу төлөмдү кабыл алганын далилдеши керек. Бул мөөнөт блоктордун саны менен өлчөнөт. Эгер алуучу көрсөтүлгөн убакыт ичинде төлөмдү талап кылбаса, каражаттар автоматтык түрдө баштапкы жөнөтүүчүгө кайтарылат.
HTLC кантип иштейт?
HTLC төлөмдү бир эле учурда шарттуу да, убакыт менен чектелген да кылган эки өзүнчө функцияны бириктирет:
Хэш-кулпусу: белгилүү бир маалымат бөлүгү ачылмайынча каражаттардын сарпталышына жол бербеген шарт. Бул маалымат алдын-ала сүрөттөлүш деп аталат жана ал хэштөө аркылуу хэш-кулпусун түзүү үчүн колдонулган киргизүү мааниси болуп саналат. Алдын-ала сүрөттөлүштү ачыктоо каражаттардын кулпусун ачуу үчүн талап кылынган криптографиялык далилдин ролун аткарат.
Убакыт кулпусу: келечекте белгилүү бир убакытка же блок бийиктигине чейин каражаттардын сарпталышына жол бербеген шарт. Bitcoin, тармагында муну CheckLockTimeVerify же CheckSequenceVerify сыяктуу операциялык коддорду колдонуу аркылуу ишке ашырууга болот.
Бул эки функция бирге алганда, алуучу убакыт кулпусунун мөөнөтү бүтө электе туура алдын-ала сүрөттөлүштү ачыкка чыгарса гана төлөм аяктай турганын билдирет. Эгер андай болбосо, жөнөтүүчү каражаттарды кайра кайтарып ала алат. Бул түзүлүш көп баскычтуу же маршрутталган төлөмдөрдө ортомчуларга ишенүү зарылдыгын жокко чыгарат.
HTLC'лердин колдонуу учурлары кайсылар?
Bitcoin'дин Lightning тармагы HTLC'лердин эң көрүнүктүү колдонуу учурларынын бири болуп саналат. HTLC'лерди төлөм каналдарына колдонуу аркылуу каражаттар бири-бири менен байланышкан каналдар аркылуу колдонуучудан колдонуучуга өтө алат жана бул үчүн эч бир тарап башкаларга ишенүүгө муктаж болбойт. Бул процесс тармактык маршруттоо деп аталат.
Мисалы, Алиса Каролго төлөгүсү келет дейли, бирок аны менен түз канал жок. HTLC'лердин жардамы менен Алиса төлөмдү Боб сыяктуу байланышкан катышуучу аркылуу багытттай алат. Хэш-кулпусу жана убакыт кулпусунун шарттары Бобко каражаттарды кармап калууга же тосуп алууга жол бербейт: ал төлөмдү макулдашылган шарттар менен гана андан ары өткөрө алат, болбосо каражаттар Алисага кайтарылат.
Lightning тармагынан тышкары, HTLC'лер Атомдук своп кылуулар ичинде да колдонулат. Алар эки тарапка борбордук ортомчусуз ар башка блокчейндердин ортосунда активдерди алмаштырууга мүмкүндүк берет. Бул HTLC'лерди кроссчейндеги өз ара иштешүү жөндөмдүүлүгү үчүн маанилүү негизги механизмдердин бирине айлантат. Башка колдонмолорго каржылык смарт-контракттар жана кепилдик келишимдери кирип, мында шарттуу, убакыт менен чектелген эсептешүү пайдалуу болушу мүмкүн.