Негизги жыйынтыктар
Bitcoin Cash (BCH) — 2017-жылдын августунда Bitcoin’дин hard fork катары түзүлгөн, масштабдуулугу жогору жана транзакция fees төмөн болсун деп иштелип чыккан P2P электрондук накталай акча системасы.
2024-жылдан бери BCH суроо-талапка жараша масштабдалуучу, 32 MB төмөнкү чеги бар адаптивдүү алгоритмди колдонот; анын максаты — ырастоолорду ылдам, ал эми акыларды төмөн кармоо.
Bitcoin Cash Proof of Work консенсус механизмин колдонот жана Bitcoin’дин 21 миллион коин менен чектелген максималдуу запасын жана болжол менен төрт жылдык эки эсе азаюу графигин бөлүшөт.
15.05.2026 күнү активдештирилген Layla жаңыртуусу чектелген циклдерди, кайра колдонулуучу функцияларды, биттик операцияларды жана pay-to-script колдоосун кошуп, BCH’тин smart contract мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтти.
Киришүү
Bitcoin Cash (BCH) — Bitcoin’дин масштабдуулугу боюнча пикир келишпестиктен улам пайда болгон бир нече криптовалютанын бири. Анын негизги дизайн тандоосу — чоңураак blocks жана протоколдун үзгүлтүксүз жаңыртуулары аркылуу блокчейнде транзакция өткөрүү мүмкүнчүлүгүн көбөйтүү. Бул борборсуздаштыруу, коопсуздук жана өткөрүмдүүлүк ортосундагы башкача тең салмакты чагылдырат жана төлөм ылдамдыгын жана төмөн акыларды артык көргөн колдонуучуларга багытталган.
Бул макалада Bitcoin Cash эмне үчүн түзүлгөнү, анын кантип иштээри, Bitcoin менен кандай салыштырылары жана акыркы жаңыртуулар тармакка эмнелерди кошкону түшүндүрүлөт.
Bitcoin Cash эмне үчүн түзүлгөн
2017-жылы Bitcoin network congestion көйгөйүнө туш болгон. Бул акылардын жогорулашын жана ырастоо убактысынын узарышын билдирген, муну көп колдонуучулар ылдам жана арзан төлөмдөр тууралуу баштапкы көз карашка каршы келет деп эсептешкен. Ушундан улам scalability жакшыртуу үчүн блок өлчөмүнүн чегин жогорулатуу боюнча чоң талкуу жаралган.
Bitcoin’дин борборсуздаштырылган дизайны протоколдогу ири өзгөртүүлөр тармак катышуучуларынын кеңири макулдугун талап кыларын билдирет. Андай макулдашууга жетишүү кыйын болгондуктан, блок өлчөмүн көбөйтүү керекпи же башка масштабдоо ыкмаларын колдонуу керекпи деген талкуу күчөгөн.
Чоңураак блокторду жактаган иштеп чыгуучулар, инвесторлор, ишкерлер жана майнерлер тобу 2017-жылдын августунда Bitcoin Cash’ти түзгөн. BCH коомчулугу бул ыкма peer-to-peer (P2P) электрондук валюта идеясына көбүрөөк жакын деп эсептейт жана күнүмдүк транзакциялар үчүн Bitcoin’ге караганда арзаныраак жана ылдамыраак болушу мүмкүн болгон төлөм системасын сунуштайт.
SegWit альтернативасы
Bitcoin Cash айрымынан көп өтпөй Bitcoin 2015-жылы Bitcoin иштеп чыгуучусу Pieter Wuille тарабынан алгач иштелип чыккан Segregated Witness (SegWit), технологиясын ишке киргизген. SegWit транзакция маалыматы кандай сакталарына өзгөртүү киргизүү аркылуу тыгындарды азайтып, блок өлчөмүнүн чегин жогорулатпастан өткөрүмдүүлүктү натыйжалуу көбөйтөт.
Bitcoin Cash жактоочулары SegWit’ти анча ылайыктуу эмес жол катары көрүшкөн. Алар чоңураак блокторго жөн гана уруксат берүү P2P электрондук накталай акча функциясын масштабда ишке ашыруунун түз жолураак ыкмасы деп жүйө келтиришкен.
Техникалык архитектура
Bitcoin Cash кантип иштейт
Bitcoin Cash Bitcoin’дин баштапкы кодунан түз айрылгандыктан, эки тармак көптөгөн негизги принциптерди бөлүшөт. Экөө тең Proof of Work колдонот жана каалаган адам кошула ала тургандай ачык. Айрымга чейин Bitcoin кармаган каалаган дарек бөлүнүүдөн кийин ошол эле өлчөмдө BCH алган, мында ошол эле дарек саптары ар бир тармакта өз-өзүнчө иштеген.
Bitcoin сыяктуу эле, BCH блок убактысын болжол менен 10 мүнөткө багыттайт жана максималдуу запасы 21 миллион коинди түзөт. block reward ар 210 000 блок сайын, болжол менен ар төрт жылда эки эсе азаят. 2024-жылдын апрелиндеги эки эсе азаюудан кийин учурдагы сыйлык ар бир блок үчүн 3.125 BCH түзөт. Кийинки эки эсе азаюу 2028-жылдын апрели чамасында 1 050 000-блокто күтүлөт, анда сыйлык 1.5625 BCH болуп кыскарат.
Блок өлчөмү жана транзакция өткөрүмдүүлүгү
Эң маанилүү техникалык айырма — BCH’тин блок өлчөмү чоңураак болушу. Чек алгач 1 MB’дан 8 MB’га, андан кийин 2018-жылы 32 MB’га чейин көтөрүлгөн, бул ар бир блокко көбүрөөк транзакция батышына мүмкүндүк берген. 2024-жылдын май айынан бери BCH Adaptive Blocksize Limit Algorithm (ABLA) алгоритмин колдонуп келет. ABLA шартында натыйжалуу чек кепилденген 32 MB төмөнкү чектен башталып, туруктуу болуп калбастан, тармактагы реалдуу суроо-талапка жараша өсүшү же төмөндөшү мүмкүн.
Кыйынчылыкты жөнгө салуу
Эки тармак тең блок убактысын туруктуу кармоо үчүн майнинг кыйынчылыгын жөнгө салат, бирок муну ар башкача кылат. Bitcoin ар 2 016 блок сайын жөнгө салса, Bitcoin Cash ар бир блоктон кийин жөнгө салат. Мындай тез-тез жөнгө салуу тармак шарттарынын өзгөрүшүнө динамикалуураак жооп бере алат. BCH бир кезде майнерлерди тартуу үчүн өзгөчө кырдаал кыйынчылык жөнгө салуусун (EDA) колдонгон, бирок кийин ал туруксуздук жараткандыктан алынып салынган.
Негизги технологиялык жаңыртуулар
2019-жылы Bitcoin Cash Schnorr Signatures, Elliptic Curve Digital Signature Algorithm (ECDSA) менен салыштырганда купуялуулукту жана натыйжалуулукту жакшырта ала турган кол коюу схемасын кабыл алган. Кийинчерээк BCH CashTokens’ту кошуп, блокчейнде токен чыгарууга жана программалоого мүмкүнчүлүк берген.
15.05.2026 күнү активдештирилген Layla жаңыртуусу жөнөкөй төлөмдөрдөн ары олуттуу кадам болгон. Ал бир нече жакшыртуу сунуштарын бириктирип, чектелген циклдерди, кайра колдонулуучу функцияларды, биттик операцияларды жана pay-to-script колдоосун кошкон. Булардын баары биргеликте BCH’деги смарт-контракттар эмне кыла аларын кеңейтип, блокчейнде татаалыраак колдонмолорду, анын ичинде борборсуздаштырылган каржы (DeFi) куралдарын колдоого багытталган.
Layla’дан кийин да иштеп чыгуу уланган. 2026-жылдын июль айында Knuth v1.3.0 блокчейн түйүнү программалык камсыздоосу mempool иштетүүсүн, майнинг шаблондорун жана коопсуздукту жакшыртуулар менен ишке кирген. 2026-жылдын август айында тармак жергиликтүү zk-SNARK корголгон пулун киргизип, BCH транзакциялары үчүн кошумча (милдеттүү эмес) купуялуулук катмарын кошкон.
Bitcoin Cash жана Bitcoin’ди салыштыруу
Bitcoin жана Bitcoin Cash бир эле түпкү негизге ээ, бирок философиясы жана техникалык ыкмасы боюнча айырмаланат.
Bitcoin Cash чоңураак блоктор жана протокол жаңыртуулары аркылуу блокчейнде масштабдоого басым жасап, өзүн күнүмдүк төлөмдөр үчүн ылайыкташтырат. Бирок чоңураак блоктор сактоо жана өткөрүү жөндөмдүүлүгү боюнча талаптарды көбөйтөт, бул тармак колдой ала турган толук блокчейн түйүндөрүнүн санын азайтышы мүмкүн.
Bitcoin блокторду кичирээк сактап, катышуучуларга түшкөн жүктү азайтууну көздөгөн ыкма катары Layer 2 масштабдоо чечимдерин — мисалы, Lightning Network-ти — өнүктүрүүгө умтулат.
Колдонуу учурлары жана кабыл алуу
Күнүмдүк төлөмдөр
Bitcoin Cash коомчулугу BCH’ти күнүмдүк колдонууга ылайыкталган акча катары жайылтат. Аны ар кандай төлөм процессорлору жана электрондук коммерция интеграциялары аркылуу сарптоого болот.
Bitcoin Cash’ти сактоо
Bitcoin Cash’ти бир нече капчык түрлөрүндө сактоого болот; аппараттык, программалык жана веб-капчыктар шайкеш келет.
Bitcoin жана Bitcoin Cash өз-өзүнчө блокчейндерде иштей турганын эстен чыгарбоо маанилүү, ошондуктан BTC’ни BCH дарегине же тескерисинче жөнөтүү каражаттын биротоло жоголушуна алып келиши мүмкүн.
Көп берилүүчү суроолор
Bitcoin менен Bitcoin Cash’тин ортосунда кандай байланыш бар?
Bitcoin Cash — 2017-жылдын август айында түзүлгөн Bitcoin’дин татаал блокчейн айрымы. Ал Bitcoin’дин баштапкы кодун жана көптөгөн техникалык өзгөчөлүктөрүн бөлүшөт, бирок чоңураак блоктор аркылуу блокчейнде масштабдоого жана кыйынчылыкты тез-тез жөнгө салууга көбүрөөк басым жасаганы менен айырмаланат.
Эмне үчүн кимдир бирөө Bitcoin’дин ордуна Bitcoin Cash’ти тандашы мүмкүн?
Чоңураак блоктордун эсебинен BCH төмөнүрөөк акыларды жана ырастаонун ылдамыраак болушун сунушташы мүмкүн, бул тез-тез төлөмдөргө ылайык келиши ыктымал. Ал эми Bitcoin, адатта, тармактык таасири чоңураак, коопсуздук боюнча тарыхы узагыраак жана базардык ликвиддүүлүгү тереңирээк болот. Туура тандоо колдонуучу эмнени көбүрөөк баалаарына жараша болот.
2026-жылдын майындагы Layla жаңыртуусу эмнелерди кошкон?
Layla 15.05.2026 күнү активдештирилген. Ал смарт-контракттар үчүн чектелген циклдерди жана кайра колдонулуучу функцияларды, криптографиялык колдонуу үчүн биттик операцияларды жана pay-to-script колдоосун кошкон. Максат — блокчейнде программалоо мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү жана BCH’ти өнүккөн колдонмолор үчүн ылайыкташтыруу болгон.
Bitcoin Cash смарт-контракттарды колдойбу?
Ооба, Bitcoin Cash акырындык менен смарт-контракт функцияларын кошуп келген. Токен чыгаруу үчүн CashTokens жана Layla жаңыртуусу циклдер менен функцияларды иштетүүгө мүмкүндүк бергендиктен, азыр BCH блокчейнде барган сайын мүмкүнчүлүгү кеңейген программаларды колдойт. Бирок ал смарт-контракттар үчүн атайын курулган блокчейндерге салыштырмалуу функциялары азыраак бойдон калууда.
Bitcoin Cash мерчанттар тарабынан кеңири кабыл алынганбы?
BCH’ти мерчанттардын кабыл алышы төлөм процессорлору жана электрондук коммерция платформалары аркылуу туруктуу өсүп келет, бирок азырынча кеңири жайыла элек. Күнүмдүк төлөмдөр контекстинде стейблкоиндер айрыкча айрым өнүгүп келе жаткан базарларда көбүрөөк колдонулуп жатат.
Жыйынтык ойлор
Bitcoin Cash чоңураак блоктор аркылуу блокчейнди масштабдоо блокчейнден тышкары чечимдерге жарамдуу альтернатива бойдон каларын көрсөтөт. Schnorr signatures жана CashTokens’тон тартып 2026-жылдагы Layla жаңыртуусуна чейинки жаңыртуулардын туруктуу агымы практикалык төлөм тармагын курууга багытталган жана бара-бара смарт-контракт мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтип жаткан долбоорду чагылдырат.