Негизги ойлор
Криптовалюта транзакциялары коомдук реестрде (блокчейнде) жазылып, ачык жана туруктуу сакталат.
Транзакциялар децентралдаштырылган компьютерлер тармагы тарабынан негизинен Proof of Work жана Стейкинг далили сыяктуу консенсус механизмдери аркылуу ырасталат.
2022-жылдын сентябрында Ethereum Proof of Work механизминен Стейкинг далилине өттү. Бул өзгөрүү The Merge деп аталып, тармактын энергия керектөөсүн олуттуу кыскарткан.
Транзакция ырасталганга чейин mempool ичинде сакталат. Ал жерде валидаторлор жана майнерлер кийинки кайсы транзакцияларды иштетүүнү тандашат жана көбүнчө комиссиясы жогору болгон транзакцияларга артыкчылык беришет.
Консенсус механизмдери банк сыяктуу борбордук органга таянбастан алдамчылыктын жана кош чыгымдоонун алдын алат.
Киришүү
Bitcoin жана көпчүлүк башка криптовалютасалттуу акчадан айырмаланып, транзакцияларды текшерүү жана бекитүү үчүн банктарга же борбордук органдарга таянбайт. Анын ордуна, текшерүүлөр коомдук эсеп-кысап китеби - блокчейн аркылуу жүргүзүлөт.
Блокчейнди баары көрө алган, бирок тармактын кеңири консенсусусуз эч ким өзгөртө албаган чоң коомдук эсеп-кысап китеби катары элестетсеңиз болот. Бул макалада Proof of Work жана Стейкинг далили сыяктуу консенсус механизмдери аркылуу криптовалюта транзакциялары кантип текшерилип жана ырасталары түшүндүрүлөт.
Криптовалюта Транзакциясы деген эмне?
Сиз кимдир бирөөгө криптовалюта жөнөткөндө, транзакция түзүлөт. Бул транзакцияда жөнөтүүчүнүн жана алуучунун капчык даректери, канча монета жөнөтүлгөнү жана качан жүргүзүлгөнү жазылат. Жөнөтүлгөндөн кийин, транзакция текшерилип жана ырасталышы үчүн тармакка таратылат.
Блокчейн транзакциялары кантип ырасталат?
Бөлүшүү жана текшерүү
Транзакция түзгөндө, сиз капчыгыңыздын ачкычтарын колдонуп санариптик кол тамгажаратасыз. Андан кийин транзакция маалыматыңыз жана кол тамгаңыз блокчейнди түзгөн компьютерлер тармагына (түйүндөргө) таратылат. Бул түйүндөр кол тамгаңыздын жарактуулугун, жетиштүү каражат бар экенин, транзакция маалыматтары туура экенин жана транзакция тармактын эрежелерине ылайык келерин текшеришет.
The mempool
Транзакция баштапкы текшерүүдөн өткөндөн кийин, ал mempool ’га (memory pool сөзүнүн кыскартылышы) кирет. Бул - жарактуу, бирок азырынча тастыктала элек транзакциялар кийинки блокко кошулуу үчүн кезекте турган аймак. Валидаторлор жана майнерлер кайсы транзакцияларды иштетүүнү тандашат, адатта транзакция комиссиясы жогору болгондоруна артыкчылык беришет. Тармактагы активдүүлүк жогору болгон учурларда mempool тыгылып калышы мүмкүн, бул кечигүүлөргө жана комиссиялардын өсүшүнө алып келет.
Тармак кантип макулдашууга келет
Тармак бир борбордук органга таянбайт. Анын ордуна, түйүндөр жана валидаторлор кайсы транзакциялар менен блоктор жарактуу экенин аныктоо үчүн жалпы эрежелерди карманышат. Бул макулдашуу консенсус алгоритми аркылуу ишке ашат. Эң кеңири колдонулган эки механизм - Proof of Work жана Стейкинг далили.
Proof of Work (PoW)
Proof of Work механизминде майнерлер атаал математикалык маселелерди чечүү үчүн атаандашат. Маселени биринчи болуп чечкен майнер жаңы блокту блокчейнге кошуп, блок сыйлыгыналат. Башка түйүндөр бул чечимди кабыл алуудан мурун текшеришет. Майнерлер сыйлык алуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу үчүн көбүнчө майнинг пулдарына биригишет. Proof of Work тармакты абдан коопсуз кылат, бирок көп энергияны жана эсептөө кубатын талап кылат. Bitcoin азыркыга чейин ушул ыкманы колдонот.
Стейкинг далили (PoS)
Стейкинг далили механизминде валидаторлор адатта тармакта кулпуланган (стейкке коюлган) монеталарынын санына жараша тандалат. Валидатордун стейки канчалык көп болсо, тармакка жараша блок сунуштоо же аны ырастоо мүмкүнчүлүгү ошончолук жогору болот. Валидаторлор жаңы блокторду сунуштоо жана ырастоо үчүн кезектешип иштешет. Эгер валидатор алдамчылык кылууга аракет кылса, ал слешинг деп аталган айып механизми аркылуу стейкке коюлган монеталарын жоготуу коркунучуна туш болот. Учурда PoS ыкмасы Ethereum (2022-жылдын сентябрында The Merge аркылуу PoW механизминен өткөн), BNB чынжыры жана Solana сыяктуу тармактарда колдонулат.
Текшерүү эмне үчүн маанилүү?
Тарыхта санариптик валюталарды түзүүнү татаалдаштырган эки көйгөй болгон:
Double-spending: бир эле каражаттын бир убакта эки же андан көп алуучуга жөнөтүлүшү.
Борбордук органдарга көз карандылык: ар бир транзакцияны банктар же компаниялар бекитип жана каттап турушу керек.
Блокчейн бул эки көйгөйдү тең чечет. Ар бир транзакция ачык жана туруктуу түрдө жазылат, ошондуктан бир эле криптовалютаны эки жолу коротуу мүмкүн эмес. Ал эми бир көзөмөлдөөчү мекеменин ордуна миңдеген компьютерлер ар бир транзакцияны биргелешип текшерет, бул системаны алдамчылыкка жана манипуляцияга өтө туруктуу кылат.
Блокчейн ырастоосу деген эмне?
Ырастоо - бул сиздин транзакцияңызды камтыган блоктун үстүнө жаңы блок кошулган сайын пайда болгон процесс. Транзакция канчалык көп ырастоого ээ болсо, аны артка кайтаруу ошончолук кыйын болот.
Ар кандай блокчейндерде транзакция толук аяктады деп эсептелиши үчүн ар башка сандагы ырастоолор талап кылынат. Bitcoin адатта ири көлөмдөгү которуулар үчүн 3төн 6га чейин ырастоону талап кылат, анткени ар бир жаңы блок мурунку транзакцияны артка кайтарууну барган сайын татаалдаштырат. Ethereum тармагында айрым кызматтар белгилүү сандагы блокторду күтсө, башкалары finality абалын күтүшөт. Бул адатта кадимки шарттарда бир нече мүнөттүн ичинде ишке ашат.
Көп берилүүчү суроолор
Bitcoin транзакциясы кантип ырасталат?
Сиз Bitcoin жөнөткөндө, транзакцияңыз санариптик кол тамгаңызды текшерип жана жетиштүү каражат бар экенин ырастаган түйүндөр тармагына таратылат. Жарактуу транзакциялар mempool’го кирет, ал жерден майнерлер аларды жаңы блокко кошуу үчүн тандашат. Майнер блокту чынжырга кошуп, блок сыйлыгын алуу үчүн эсептөө маселесин чечет. Көпчүлүк платформалар Bitcoin транзакциясын толук аяктады деп эсептөө үчүн 6 ырастоону (болжол менен 1 саат) күтүшөт.
mempool деген эмне?
mempool (memory пул) — бул жарактуу, бирок али ырастала элек транзакциялар майнер же валидатор тарабынан тандалып, кийинки блокко кошулганга чейин убактылуу сакталган аймак. Адатта комиссиясы жогору болгон транзакциялар биринчи иштетилет. Тармактагы активдүүлүк жогору болгон учурда mempool’догу тыгындар кечигүүлөргө жана тез ырастоо үчүн талап кылынган комиссиялардын өсүшүнө алып келиши мүмкүн.
Proof of Work менен Стейкинг далилинин айырмасы эмнеде?
Proof of Work механизминде майнерлер математикалык маселелерди чечүү үчүн эсептөө кубатын колдонушат, ал эми жеңүүчү кийинки блокту кошот. Стейкинг далили механизминде валидаторлор стейкке коюлган криптовалютанын көлөмүнө жараша тандалат, бул көп энергия талап кылган эсептөөлөрдүн зарылдыгын жокко чыгарат.PoS адатта ылдамыраак жана энергияны үнөмдүү колдонсо, PoW коопсуздук жагынан эң ишенимдүү жана убакыт менен текшерилген механизм катары эсептелет. Bitcoin PoW колдонот, ал эми Ethereum 2022-жылдын сентябрында PoS’ко өткөн.
Криптовалюта транзакциясына канча ырастоо керек?
Талап кылынган ырастоолордун саны блокчейнге жана транзакциянын суммасына жараша өзгөрүп турат. Bitcoin транзакциялары, адатта, алты ырастоодон кийин (болжол менен бир саат) акыркы деп эсептелет. Стейкинг далили колдонгон Ethereum платформасында ырастоолорду саноонун ордуна текшерүү пункту системасын колдонуу менен болжол менен 12-15 мүнөттүн ичинде аяктайт. Платформага жараша, азыраак суммадагы же кичирээк транзакциялардын көлөмүндөгү которуулар азыраак ырастоолор менен кабыл алынышы мүмкүн.
Ырасталган криптовалюта транзакциясын артка кайтарууга болобу?
Транзакция жетиштүү ырастоолорду алгандан кийин, аны артка кайтаруу өтө кыйын. Транзакцияңыздан кийин кошулган ар бир кошумча блок тарыхый жазууну өзгөртүүнү эсептөө жагынан кыйындатат (PoW тармактарында) же экономикалык жактан кымбатыраак кылат (PoS тармактарында). Өтө терең кайра уюштуруулар теориялык жактан мүмкүн болгону менен, иш жүзүндө алар кадимки шарттарда Bitcoin жана Ethereum сыяктуу калыптанган тармактар үчүн практикалык эмес деп эсептелет.
Акыркы ойлор
Транзакцияларды ырастоо - бул криптовалютаны борбордук органсыз эле ишенимдүү кылган негизги механизм. Proof of Work аркылуу эсептөө кубатынын колдонулушу же Стейкинг далили аркылуу экономикалык жоопкерчилик болобу, бул механизмдер тармакты алдамчылыктан жана кош чыгымдоодон коргойт. mempool’дун ролун, ырастоолордун санын жана ар кандай консенсус ыкмаларынын айырмачылыктарын түшүнүү сизге ар башка блокчейндер эмне үчүн ар кандай дизайн чечимдерин кабыл аларын жана алардын транзакция ылдамдыгына, наркына жана коопсуздугуна кандай таасир этерин жакшыраак түшүнүүгө жардам берет.
Кошумча окуу
Жоопкерчиликтен баш тартуу: Бул мазмун сизге жалпы маалыматтык жана билим берүү максатында гана “болгон калыбында” сунушталат жана эч кандай кепилдик же билдирүү берилбейт. Ал финансылык, юридикалык же башка кесиптик кеңеш катары каралбашы керек жана кандайдыр бир белгилүү продуктту же кызматты сатып алууну сунуштоо максатын көздөбөйт. Сиз тиешелүү адистерден өз алдынча кеңеш алышыңыз керек. Эгер мазмун үчүнчү тараптын автору тарабынан берилсе, анда айтылган пикирлер ошол авторго таандык экенин жана сөзсүз түрдө Binance Academy көз карашын чагылдырбай турганын эске алыңыз. Санариптик активдердин баалары туруксуз болушу мүмкүн. Инвестицияңыздын наркы төмөндөшү же өсүшү мүмкүн жана сиз салган каражатыңызды толугу менен кайтарып ала албай калышыңыз мүмкүн. Инвестициялык чечимдериңиз үчүн өзүңүз гана жооптуусуз жана Binance Academy сиз тарткан жоготуулар үчүн жоопкерчилик албайт. Кошумча маалымат үчүн биздин Колдонуу шарттары, Тобокелдик жөнүндө эскертүү жана Binance Academy шарттарынкараңыз.