Avalanche (AVAX) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Avalanche (AVAX) Nedir?

Avalanche (AVAX) Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Sep 9, 2021G├╝ncellenme: Feb 1, 2023
7m

K─▒sa ├ľzet

Avalanche a─č─▒, h─▒zdan ve merkeziyetsizlikten ├Âd├╝n vermeden ├Âl├žeklenebilirli─či iyile┼čtirmeyi hedefler. Temel platformu ├╝├ž blockchainden olu┼čur: Borsa Zinciri (X-Chain), S├Âzle┼čme Zinciri (C-Chain) ve Platform Zinciri (P-Chain). X-Chain, varl─▒klar─▒ yaratmak ve al─▒p satmak i├žin kullan─▒l─▒r. C-Chain, ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerin olu┼čturulmas─▒ i├žindir. P-Chain ise do─črulay─▒c─▒lar─▒ ve Alt A─člar─▒ koordine etmeye y├Âneliktir.

Protokol├╝n en ├Ânemli yeniliklerinden biri mutabakat─▒ h─▒zl─▒ ve d├╝┼č├╝k maliyetli k─▒lmak i├žin do─črulay─▒c─▒larla tekrarlanan bir ┼čekilde alt ├Ârneklem oylamas─▒n─▒ kullanan bir y├Ântem olan Avalanche Mutabakat─▒d─▒r. Avalanche, yeni bir yatay ├Âl├žeklendirme y├Ântemi olarak Alt A─člar─▒ da kullanarak ├Âzelle┼čtirilebilir ve birlikte ├žal─▒┼čabilir blockchainler yarat─▒lmas─▒na imkan tan─▒r. Alt A─č say─▒s─▒na y├Ânelik hi├žbir s─▒n─▒rlama yoktur.


Giri┼č

Blockchain teknolojisi geli┼čtik├že ├Âl├žeklenebilirlik, birlikte ├žal─▒┼čabilirlik ve kullan─▒labilirlik gibi eski sorunlara yeni ├ž├Âz├╝mler ├╝retilmektedir. Avalanche, ba┼čl─▒ca platformu dahilinde ├╝├ž farkl─▒ blockchainin kullan─▒m─▒yla benzersiz bir yakla┼č─▒m sergilemektedir. Yerel tokeni AVAX ve birden fazla mutabakat mekanizmas─▒ sayesinde Avalanche, "i┼člem sonland─▒rma s├╝resi baz─▒nda blockchain sekt├Âr├╝ndeki en h─▒zl─▒ ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme platformu" oldu─čunu iddia etmektedir. Makalemizde, bu iddian─▒n arkas─▒ndaki etmenleri ve platformun sundu─ču ├ž├Âz├╝mleri inceleyece─čiz.


Avalanche ne zaman kuruldu?

Avalanche, New York merkezli bir ekip olan Ava Labs taraf─▒ndan Eyl├╝l 2020'de kurulmu┼čtur. Ava Labs, fon toplama turunda yakla┼č─▒k 300 milyon USD ve Avalanche Vakf─▒ da daha sonra d├╝zenledi─či ├Âzel ve herkese a├ž─▒k token sat─▒┼člar─▒ ile toplamda 48 milyon USD toplam─▒┼čt─▒r. Ava Labs'in arkas─▒ndaki ├╝├ž ki┼čilik ekipte Kevin Sekniqi, Maofan "Ted" Yin ve Emin G├╝n Sirer yer almaktad─▒r.


Avalanche hangi sorunlar─▒ ├ž├Âz├╝yor?

Avalanche, ba┼čl─▒ca ├╝├ž sorunu ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bunlar ├Âl├žeklenebilirlik, i┼člem ├╝cretleri ve birlikte ├žal─▒┼čabilirliktir.

├ľl├žeklenebilirlik ve merkeziyetsizlik

Blockchainler, ├Âl├žeklenebilirlik ve merkeziyetsizlik aras─▒nda bir denge kurmada genellikle zorlan─▒r. Hareketlili─či artan bir a─č kolayca t─▒kanabilir. Bitcoin (BTC), bu sorunun iyi bir ├Ârne─čidir. A─č─▒n t─▒kand─▒─č─▒ d├Ânemlerde i┼člemlerin tamamlanmas─▒n─▒n saatler hatta g├╝nler ald─▒─č─▒ olmu┼čtur.
Bununla m├╝cadele etmenin yollar─▒ndan biri, a─čdaki i┼člemlerin do─črulanmas─▒ i├žin daha az say─▒da ki┼čiye daha fazla yetki vererek a─č─▒ daha merkezi bir hale getirmek ve daha y├╝ksek h─▒zlara ula┼čmakt─▒r. Fakat merkeziyetsizlik blockchain g├╝venli─či i├žin b├╝y├╝k bir ├Âneme sahiptir. Yeni blockchainler bu sorunu teknolojik geli┼čmelerle ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼č─▒r ve Avalanche da birazdan bahsedece─čimiz benzersiz yakla┼č─▒m─▒ benimsemi┼čtir.

Y├╝ksek ├╝cretler

Ethereum gibi b├╝y├╝k blockchainlerde g├Âr├╝len bir di─čer yayg─▒n sorun da trafi─čin artmas─▒yla y├╝kselebilen gas ├╝cretleridir. ├ťcretlerin y├╝ksek olmas─▒ en nihayetinde kullan─▒c─▒lar─▒ bu blockchainleri kullanmaktan al─▒koyar, fakat mevcut di─čer alternatifler de daha az geli┼čmi┼č ekosistemlerdir. ├ľrne─čin, Ethereum'un pop├╝lerli─či ve ge├žmi┼čte bu a─ča alternatif ba┼čka a─člar─▒n bulunmamas─▒ y├╝ksek trafi─če ve y├╝ksek ├╝cretlere neden olmu┼čtur. Basit bir transferin maliyeti kimi zaman 10 USD'nin ├╝zerine ├ž─▒kabilir. Karma┼č─▒k bir ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme i┼člemi ise 100 USD'yi a┼čabilir.

Birlikte ├žal─▒┼čabilirlik

S├Âz konusu blockchainler oldu─čunda farkl─▒ proje ve ┼čirketlerin farkl─▒ ihtiya├žlar─▒ vard─▒r. Eskiden projelerin ya Ethereum'la ya kendi ihtiya├žlar─▒na ├Âzel olarak tasarlanmam─▒┼č ba┼čka bir blockchainle ya da ├Âzel bir blockchainle ├žal─▒┼čmas─▒ gerekiyordu. ├ľzelle┼čtirilebilirlik ve birden fazla blockchainin i┼č birli─či yapmas─▒ aras─▒nda bir denge bulmak zordu. Avalanche ise bu soruna ana a─č─▒n g├╝venli─čini, h─▒z─▒n─▒ ve uyumlulu─čunu payla┼čan, ki┼čiselle┼čtirilmi┼č ve uygulamaya ├Âzel blockchainler olan Alt A─člar ile bir ├ž├Âz├╝m sunmaktad─▒r.


Avalanche nas─▒l hizmet g├Âr├╝r?

Avalanche, birka├ž y├Ântemin bir kombinasyonunu kullanmas─▒yla benzersizdir ve birlikte ├žal─▒┼čabilir ba┼čl─▒ca ├╝├ž blockchainden olu┼čur: X-Chain, C-Chain ve P-Chain.

1. Borsa Zinciri (X-Chain) AVAX tokenleri ve di─čer dijital varl─▒klar─▒ yaratmak ve takas etmek i├žin kullan─▒l─▒r. ─░┼člem ├╝cretleri AVAX ile ├Âdenir ve blockchain Avalanche Mutabakat protokol├╝n├╝ kullan─▒r.
2.┬áS├Âzle┼čme Zinciri (C-Chain), geli┼čtiricilerin DApp'ler i├žin ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler yaratabildi─či yerdir. Bu zincir, Ethereum Sanal Makinesinin (EVM) bir ├Ârne─čini b├╝nyesine dahil ederek EVM ile uyumlu DApp'lere imkan tan─▒r. Avalanche Mutabakat protokol├╝n├╝n de─či┼čtirilmi┼č bir versiyonu olan Snowman'i kullan─▒r.
3. Platform Zinciri (P-Chain) a─č do─črulay─▒c─▒lar─▒n─▒ koordine eder, aktif Alt A─člar─▒ takip eder ve yeni Alt A─člar─▒n olu┼čturulmas─▒na imkan tan─▒r. P-Chain de Snowman'i kullan─▒r.

Her bir blockchainin farkl─▒ roller ├╝stlenmesi sayesinde, Avalanche t├╝m s├╝re├žlerin tek bir zincir ├╝zerinde ├žal─▒┼čmas─▒na k─▒yasla h─▒z─▒ ve ├Âl├žeklenebilirli─či art─▒r─▒r. Avalanche geli┼čtiricileri mutabakat mekanizmalar─▒n─▒ her bir blockchainin ihtiya├žlar─▒na uygun olarak d├╝zenlenmi┼čtir. Kullan─▒c─▒lar─▒n staking yapmak ve a─č ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin AVAX'a ihtiyac─▒ vard─▒r. Bu da ekosisteme herkes taraf─▒ndan kullan─▒labilecek bir varl─▒k sunar.


Avalanche'─▒n mutabakat mekanizmalar─▒ nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Avalanche'─▒n iki mutabakat protokol├╝ aras─▒nda benzerlikler vard─▒r. Bu ikili sistem, a─č─▒n ├Âl├žeklenebilirli─činin ve i┼člem h─▒zlar─▒n─▒n artmas─▒ndaki ba┼čl─▒ca nedendir.

Avalanche

Proof of Work (PoW), Proof of Stake (PoS) ve Delegated Proof of Stake'in (DPoS) aksine, Avalanche mutabakat protokol├╝n├╝n mutabakat sa─člamak i├žin bir lidere ihtiyac─▒ yoktur. Bu etmen, ├Âl├žeklenebilirlikten ├Âd├╝n vermeden Avalanche a─č─▒n─▒n merkeziyetsizli─čini art─▒r─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k PoW, PoS ve DPoS'de ise i┼člemler bir ki┼či taraf─▒ndan i┼členir ve bu ki┼činin ├žal─▒┼čmalar─▒ daha sonra di─čerleri taraf─▒ndan do─črulan─▒r.
Avalanche, y├Ânl├╝ d├╝z a─ča├žla (DAG) optimize edilmi┼č bir mutabakat protokol├╝ kullan─▒r. DAG, a─č─▒n i┼člemleri paralel bir ┼čekilde i┼člemesine imkan tan─▒r. Do─črulay─▒c─▒lar, yeni bir i┼člemin ge├žerli olup olmad─▒─č─▒n─▒ belirlemek i├žin di─čer do─črulay─▒c─▒lardan olu┼čan bir ├Ârneklemi sorgular. Bu yinelenen rastgele alt ├Ârneklemeden belirli bir say─▒da yap─▒ld─▒ktan sonra bir i┼člemin yanl─▒┼č olmas─▒n─▒n neredeyse imkans─▒z oldu─ču istatistiksel olarak kan─▒tlan─▒r.

T├╝m i┼člemler ba┼čka do─črulamalara gerek kalmadan hemen kesinle┼čtirilir. Bir do─črulay─▒c─▒ d├╝─č├╝m├╝ ├žal─▒┼čt─▒rmak ve i┼člemleri do─črulamak i├žin donan─▒m gereklilikleri azd─▒r ve bunlara kolayca eri┼čilebilir. Bu da performans, merkeziyetsizlik ve ├ževre dostu olma ├Âzelli─či a├ž─▒s─▒ndan faydal─▒d─▒r.

Snowman

Snowman mutabakat protokol├╝ Avalanche mutabakat protokol├╝n├╝ temel al─▒r, fakat i┼člemleri do─črusal olarak s─▒ralar. Bu ├Âzellik, ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerle etkile┼čim kurarken faydal─▒d─▒r. Avalanche mutabakat protokol├╝n├╝n aksine, Snowman bloklar olu┼čturur.


AVAX token

AVAX, Avalanche'─▒n yerel tokenidir ve maksimum arz─▒ 720 milyondur. A─čda ├Âdenen t├╝m ├╝cretler deflasyonist bir mekanizma kapsam─▒nda yak─▒larak geni┼č ├žapl─▒ Avalanche toplulu─čuna fayda sa─člar. AVAX'─▒n ba┼čl─▒ca ├╝├ž kullan─▒m alan─▒ vard─▒r:

1. AVAX'lar─▒n─▒z─▒ do─črulay─▒c─▒ olmak amac─▒yla stake edebilir ya da ba┼čka bir do─črulay─▒c─▒ya delege edebilirsiniz. Do─črulay─▒c─▒lar %10'a varan Y─▒ll─▒k Getiri Oran─▒ (APY) kazanabilir ve ald─▒klar─▒ ├Âd├╝l├╝n belirli bir y├╝zdesini kendilerini destekleyen delegat├Ârlere da─č─▒tabilir.

2. AVAX, t├╝m Alt A─člar i├žin ortak bir hesap birimi i┼člevini g├Ârerek birlikte ├žal─▒┼čabilirli─či art─▒r─▒r.

3. ─░┼člem ├╝cretleri ve Alt A─člardaki kat─▒l─▒mlar AVAX ile ├Âdenebilir.


AVAX nas─▒l stake edilir?

AVAX sahipleri do─črulay─▒c─▒ olarak ya da tokenleri bir do─črulay─▒c─▒yla stake ederek ├Âd├╝ller kazanabilir. Do─črulay─▒c─▒ olmak i├žin 2.000 AVAX stake edilmesi gereklidir.

Donan─▒m gereksinimleri, ├žo─ču standart diz├╝st├╝ ya da masa├╝st├╝ bilgisayar─▒n do─črulama yapmaya ba┼člamaya yetece─či kadar d├╝┼č├╝kt├╝r. Ayr─▒ca bir do─črulay─▒c─▒yla token stake edebilir ve do─črulay─▒c─▒n─▒n ba┼čar─▒yla onaylad─▒─č─▒ i┼člemlerden ├Âd├╝ller de kazanabilirsiniz.


Ki┼čiselle┼čtirilebilir Avalanche blockchainleri

Avalanche, Ethereum ve di─čer katman 1 blockchainlerle benzer i┼člevlere sahiptir. Geli┼čtiriciler token, NFT ve DApp'ler yaratabilir. Kullan─▒c─▒lar token stake edebilir, i┼člemleri do─črulayabilir ve 400'├╝n ├╝zerinde DApp'i kullanabilir. Kullan─▒c─▒lara g├Âre Avalanche'─▒n art─▒lar─▒ bu imkanlarda yap─▒lan iyile┼čtirmelerden gelmektedir. Avalanche, ekstra bir ├Âzellik olarak Alt A─č ad─▒ndaki birlikte ├žal─▒┼čabilir, ├Âzelle┼čtirilmi┼č blockchainlerin yarat─▒lmas─▒na da imkan tan─▒r.

Y├╝ksek seviyede ├Âl├žeklenebilir bir alt a─č kullanan ├Âzelle┼čtirilmi┼č bir blockchain, b├╝y├╝k ┼čirketlerin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamaya ├žok uygundur ve bir├žok ┼čirket halihaz─▒rda Alt A─člar in┼ča etmektedir. Bu ├Âzelle┼čtirilmi┼č blockchainlerin b├╝y├╝k kurumsal ve k├╝├ž├╝k ba─č─▒ms─▒z i┼čletmecileri i├žin geni┼č bir ekosistem dahilinde di─čerleriyle etkile┼čim kurmak ve Avalanche'in ana a─č─▒n─▒n g├╝venli─činden faydalanmak olduk├ža kolayd─▒r.┬á

Avalanche, EVM ile uyumlu olan kendi ├Âzel Avalanche Sanal Makinesine (AVM) sahiptir. Ethereum'un Solidity kodlama diline a┼čina olan geli┼čtiriciler kolayl─▒kla Avalanche'─▒ kullanabilir ve mevcut projelerini buraya ta┼č─▒yabilir.


Avalanche'─▒n ├Âl├žeklenebilir di─čer blockchainlerden fark─▒ nedir?

Burada bahsetti─čimiz sorunlar ve ├ž├Âz├╝mler Avalanche'a has de─čildir. Avalanche; Ethereum, Polkadot, Polygon ve Solana gibi di─čer birlikte ├žal─▒┼čabilir blockchainler ve ├Âl├žeklenebilir platformlarla rekabet halindedir. Bu durumda Avalanche'─▒ di─čer alternatiflerden farkl─▒ k─▒lan nedir?

Mutabakat mekanizmas─▒

En ├Ânemli fark muhtemelen Avalanche Mutabakat─▒d─▒r. Fakat Avalanche yeni bir mutabakat mekanizmas─▒ sunan tek blockchain de─čildir. Solana, iddia etti─čine g├Âre 50.000 TPS'ye (saniye ba┼č─▒na i┼člem) kadar i┼člem ger├žekle┼čtirebilen Proof of History'si ile Avalanche'─▒n vaat etti─či 6.500 TPS'yi geride b─▒rakmaktad─▒r. Fakat TPS, a─č h─▒z─▒n─▒ de─čerlendirmeye y├Ânelik ├Âl├ž├╝tlerden yaln─▒zca biridir ve bu ├Âl├ž├╝t blok kesinle┼čtirme h─▒z─▒n─▒ dikkate almaz.

─░┼člem h─▒z─▒ ve kesinle┼čtirme

Bir di─čer belirgin fark, Avalanche'─▒n 1 saniyenin alt─▒ndaki i┼člem kesinle┼čtirme h─▒z─▒d─▒r. Bu tam olarak ne anlama gelir? Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi, TPS h─▒z─▒ ├Âl├žerken kullan─▒lan ├Âl├ž├╝tlerden yaln─▒zca biridir. Bir i┼člemin kesinle┼čtirildi─činin ve tersine ├ževrilemeyece─činin ya da de─či┼čtirilemeyece─činin ne kadar s├╝rede garanti alt─▒na al─▒nd─▒─č─▒n─▒ da dikkate almam─▒z gerekir. Bir saniyede 100.000 i┼člem i┼členebilir, fakat i┼člemin kesinle┼čtirilmesinde bir gecikme varsa a─č yine de yava┼č olacakt─▒r. Avalanche, sekt├Âr├╝n en h─▒zl─▒ i┼člem kesinle┼čtiren a─č─▒ oldu─čunu iddia etmektedir.┬á

Merkeziyetsizlik

Avalanche'─▒n en b├╝y├╝k iddialar─▒ndan biri de merkeziyetsizliktir. B├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve ya┼č─▒ dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, makul seviyede d├╝┼č├╝k gerekliliklerinin de sayesinde ├žok say─▒da do─črulay─▒c─▒ya (Nisan 2022 itibar─▒yla 1.300'├╝n ├╝zerinde) sahiptir. Fakat AVAX'─▒n fiyat─▒n─▒n y├╝kselmesiyle do─črulay─▒c─▒ olmak daha pahal─▒ bir hale gelmi┼čtir.

Birlikte ├žal─▒┼čabilir blockchainler

Avalanche'─▒n birlikte ├žal─▒┼čabilir blockchainlerinin say─▒s─▒ da potansiyel olarak s─▒n─▒rs─▒zd─▒r. Bu da onu ├Âzelle┼čtirilmi┼č ve birlikte ├žal─▒┼čabilir blockchainler sunan bir di─čer proje olan Polkadot'la rekabetinde ├Âne ge├žirmektedir. Polkadot Yan Zincir Slotlar─▒ i├žin a├ž─▒k art─▒rmalarla sat─▒lan s─▒n─▒rl─▒ bir alana sahipken, Avalanche basit bir abonelik ├╝cretiyle ├žal─▒┼č─▒r.


Son S├Âz

Ethereum'a alternatif arayan Merkeziyetsiz Finans (DeFi) platformlar─▒ i├žin Avalanche gibi blockchainler EVM ile uyumlu olmalar─▒ ve d├╝┼č├╝k ├╝cretleri nedeniyle olduk├ža caziptir. Fakat DeFi platformlar─▒, ├Âl├žeklenebilirlik ve h─▒z s├Âz konusu oldu─čunda uzun bir alternatif platform listesine de halihaz─▒rda sahiptir.

Kullan─▒ma sunuldu─čundan bu yana Avalanche pop├╝lerli─čini art─▒rm─▒┼č ve g├╝nl├╝k toplam i┼člem say─▒s─▒ baz─▒nda Ethereum'u ┼čimdiden yakalam─▒┼č olsa da bu projenin Solana ya da Polygon gibi di─čer blockchainlerle rekabet edip edemeyece─či hen├╝z belli de─čildir.