Optimistik ve S─▒f─▒r Bilgi Rollup'lar─▒n Farklar─▒
Ana sayfa
Makaleler
Optimistik ve S─▒f─▒r Bilgi Rollup'lar─▒n Farklar─▒

Optimistik ve S─▒f─▒r Bilgi Rollup'lar─▒n Farklar─▒

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Mar 3, 2023G├╝ncellenme: Jul 12, 2023
6m

K─▒sa ├ľzet

Kripto ve blockchainin pop├╝lerli─činin artmas─▒, geli┼čtiricilerin bir sistemin artan talebi kar┼č─▒lama becerisini geli┼čtirerek ├Âl├žeklendirme yapman─▒n bir yolunu aramas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r. B├Âl├╝mleme, yan zincirler, durum kanallar─▒ ve rollup'lar ├Âl├žeklendirme yakla┼č─▒mlar─▒ndan baz─▒lar─▒d─▒r. Blockchain rollup'lar, i┼člem verilerini ana Katman 1 blockchainde depolarken belirli i┼člem s├╝re├žlerini ikincil bir zincire bo┼čalt─▒r. Bu makalede, kripto d├╝nyas─▒ndaki rollup t├╝rlerinden ikisi olan optimistik ve s─▒f─▒r bilgi rollup'lar─▒ inceleyece─čiz.

Giri┼č

Kriptoya talebin artmas─▒yla baz─▒ blockchainlerin becerileri s─▒n─▒rlar─▒na kadar test edilmektedir. Bu da a─č t─▒kan─▒kl─▒─č─▒na ve pahal─▒ i┼člem maliyetlerine yol a├žabilir. Bu sorunu ├ž├Âzmek i├žin i┼člem oran ve h─▒z─▒n─▒ art─▒rmak ├╝zere ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri geli┼čtirilmekte ve test edilmektedir. Bu t├╝r ├ž├Âz├╝mler iki gruba ayr─▒labilir: Katman 1 ve Katman 2.

B├Âl├╝mleme gibi Katman 1 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri, do─črudan ana blockchainde (temel veya Katman 1 blockchain olarak da adland─▒r─▒l─▒r) de─či┼čiklikler yapar. Katman 2 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri, Katman 1 blockchainin ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒r. Katman 2 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mlerine ├Ârnek olarak durum kanallar─▒, yan zincirler ve blockchain rollup'lar verilebilir.

Blockchain rollup'lar, y├╝ksek i┼člem oran─▒ ve daha d├╝┼č├╝k maliyetleri m├╝mk├╝n k─▒lmak i├žin tasarlanm─▒┼č protokollerdir. Daha verimli i┼člem i┼čleme ve depolama i├žin veri boyutunu azaltarak ve i┼člemleri bir araya getirerek bir├žok pop├╝ler blockchainin kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─ču bu sorunu ├ž├Âzmeyi ama├žlarlar.

Blockchain Rollup Nedir?

Rollup'lar, i┼člem verilerini bir araya getiren ve ana zincirden (veya Katman 1 blockchain) aktaran bir Katman 2 ├ž├Âz├╝md├╝r. Daha sonra i┼člemler zincir d─▒┼č─▒nda y├╝r├╝t├╝l├╝r, varl─▒klar ise zincir ├╝st├╝ bir ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmede tutulur. ─░┼člemin tamamlanmas─▒n─▒n ard─▒ndan i┼člem verileri ana blockchaine geri g├Ânderilir.

Teorik olarak, herhangi bir Katman 1 ├ž├Âz├╝m├╝ i┼člem oran─▒ bak─▒m─▒ndan i┼člem verimlili─čini art─▒rmak i├žin rollup'lar─▒ uygulayabilir. Bir blockchain, belirli bir zaman aral─▒─č─▒ i├žinde i┼členen ve kaydedilen i┼člem say─▒s─▒n─▒ rollup'lar ile art─▒rabilir.

┼×u anda iki t├╝r rollup vard─▒r ÔÇô optimistik rollup'lar ve s─▒f─▒r bilgi (zk) rollup'lar─▒.

Optimistik Rollup Nedir?

Optimistik rollup'lar, birden fazla i┼člemi daha sonras─▒nda zincir d─▒┼č─▒nda i┼členmek ├╝zere partiler halinde bir araya getirerek i┼člem oran─▒n─▒ art─▒ran protokollerdir. Ard─▒ndan i┼člem verileri, maliyeti d├╝┼č├╝rmeye ve h─▒z─▒ art─▒rmaya yard─▒mc─▒ olan veri s─▒k─▒┼čt─▒rma teknikleri ile ana zincire kaydedilir. Ethereum'a g├Âre, optimistik rollup'lar ├Âl├žeklenebilirli─či 10 ila 100 kat art─▒rabilir.

Optimistik rollup'lar i┼člemleri nas─▒l do─črular?

Verimlili─či art─▒rmak i├žin i┼člemler varsay─▒lan olarak ge├žerlidir. Bunun i┼člem i┼čleme h─▒zlar─▒n─▒ art─▒rmak i├žin g├╝venli─či tehlikeye at─▒p atmad─▒─č─▒ sorusu akl─▒n─▒za gelmi┼č olabilir. Fakat optimistik rollup'lar 'meydan okuma d├Ânemi' olarak da adlanland─▒r─▒lan bir anla┼čmazl─▒k ├ž├Âzme d├Âneminin bulundu─ču ve doland─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ ispatlamaya dayanan bir d├╝zen kullan─▒r. Bu d├Ânem s├╝resince, rollup'─▒ izleyen herhangi biri i┼člemin do─čru bir ┼čekilde i┼členip i┼členmedi─čini do─črulamak i├žin bir doland─▒r─▒c─▒l─▒k ispat─▒ ile meydan okuyabilir.

Bu partide hatalar bulunursa, rollup protokol├╝ yanl─▒┼č i┼člemleri yeniden y├╝r├╝terek ve bloku g├╝ncelleyerek hatalar─▒ d├╝zeltir. Hatal─▒ i┼člemlerin y├╝r├╝t├╝lmesine onay veren taraflar cezaland─▒r─▒l─▒r.

Optimistik Rollup'lar─▒n S─▒n─▒rlamalar─▒

Bir i┼člem do─črulama s├╝reci olmasa da i┼člemlerin sonu├žland─▒r─▒lmas─▒ i├žin gereken s├╝reyi art─▒ran ve zk rollup'larda bulunmayan bir meydan okuma s├╝resi vard─▒r.

Optimistik rollup'lar─▒n kullan─▒ld─▒─č─▒ zincirlerin nihaili─či de zk rollup'lardan daha d├╝┼č├╝kt├╝r. Nihailik, bir kullan─▒c─▒n─▒n i┼člemlerin tersine ├ževrilmeyece─čine veya de─či┼čtirilmeyece─čine dair makul bir garanti i├žin ne kadar s├╝re beklemesi gerekti─činin ├Âl├ž├╝s├╝d├╝r. Fonlar─▒n serbest b─▒rak─▒labilmesi i├žin meydan okyma d├Âneminin sona ermesi gerekti─činden, optimistik rollup'larda ├žekim i┼člemleri gecikir. Bunun aksine zk rollup'lardan ├žekim i┼člemleri, zk rollup ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmesi ge├žerlilik ispat─▒n─▒ do─črular do─črulamaz ger├žekle┼čebilir.

Baz─▒ ki┼čiler, optimistik rollup'lar─▒n zk rollup'lardan daha az verimli oldu─čunu da d├╝┼č├╝n├╝r. Optimistik rollup'larda, i┼člemlerin sonland─▒r─▒labilmesi i├žin t├╝m i┼člem verilerinin zincir ├╝zerinde yay─▒nlanmas─▒ gerekir. Zk rollup'larda ise yaln─▒zca ge├žerlilik ispatlar─▒n─▒n zincir ├╝zerinde olmas─▒ gereklidir.

S─▒f─▒r Bilgi (zk) Rollup Nedir?

S─▒f─▒r bilgi rollup'lar, i┼člemleri ana zincirin d─▒┼č─▒nda y├╝r├╝t├╝lmek ├╝zere partiler halinde bir araya getiren protokollerdir. Bir zk rollup operat├Âr├╝, bir partideki i┼člemlerin y├╝r├╝t├╝lmesinin ard─▒ndan her bir parti i├žin gerekli de─či┼čikliklerin bir ├Âzetini g├Ânderir. Operat├Ârlerin, de─či┼čikliklerin do─čru oldu─čunu kan─▒tlamak i├žin ge├žerlilik kan─▒tlar─▒ ├╝retmede ek bir rol├╝ daha vard─▒r. Bu kan─▒tlar, i┼člem verilerinden ├Ânemli ├Âl├ž├╝de daha k├╝├ž├╝kt├╝r, dolay─▒s─▒yla kan─▒tlar─▒ do─črulamak daha h─▒zl─▒ ve ucuzdur.

Ethereum'da zk rollup'lar, i┼člemleri Ethereum'a ├ža─čr─▒ verileri olarak yazarken s─▒k─▒┼čt─▒rma teknikleri arac─▒l─▒─č─▒yla i┼člem verilerini azalt─▒r, b├Âylece kullan─▒c─▒ ├╝cretlerini d├╝┼č├╝r├╝r.

Zk rollup'lar i┼člemleri nas─▒l do─črular?

Zk rollup'lar, i┼člemleri do─črulamak i├žin s─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒ (ZKP) kullan─▒r. ZKP'ler, do─črulay─▒c─▒ olarak adland─▒r─▒lan ba┼čka bir taraf─▒ bilgiye sahip oldu─čuna ikna etmek, b├Âylece bir i┼člemi do─črulamak isteyen ve ispatlay─▒c─▒ olarak adland─▒r─▒lan bir ki┼či taraf─▒ndan kullan─▒l─▒r.

Nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r:

  1. ─░spatlay─▒c─▒, yaln─▒zca kendisinin olu┼čturabilece─či matematiksel bir ispat sunar.

  2. Do─črulay─▒c─▒, i┼člemin ge├žerlili─čini do─črulamak i├žin bu matematiksel ispat─▒ kullan─▒r.

  3. Bilgiler, i├žeri─čin do─črulay─▒c─▒ ile payla┼č─▒lmas─▒na gerek olmadan ge├žerlilik ispat─▒ alabilir.

Zk rollup'lar─▒n art─▒lar─▒

Zk rollup'lar, d├╝zg├╝n bir ┼čekilde uyguland─▒klar─▒ takdirde kullan─▒c─▒lar i├žin y├╝ksek seviyede g├╝venlik sunabilir. Bu g├╝venli─če katk─▒da bulunan ├Ânemli ├Âzelliklerden biri, s─▒f─▒r bilgi ge├žerlilik ispatlar─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒d─▒r. Bu sayede a─č─▒n yaln─▒zca ge├žerli bir durumda ├žal─▒┼čabilmesi ve operat├Ârlerin kullan─▒c─▒ fonlar─▒n─▒ ├žalamamas─▒ veya sistemi herhangi bir ┼čekilde bozmamas─▒ sa─član─▒r.

Zk rollup'lar─▒n bir ba┼čka art─▒s─▒ da kullan─▒c─▒lar─▒n a─č─▒ izlemesine gerek olmamas─▒d─▒r. Zk rollup'lar, t├╝m verileri zincir ├╝zerinde depolar ve ge├žerlilik ispatlar─▒ gerektirir. Bu nedenle, bir operat├Âr hile yapamaz ve kullan─▒c─▒lar─▒n a─čda hata oldu─ču konusunda endi┼čelenmesine gerek yoktur. Buna ek olarak, zk rollup'lar veri kullan─▒labilirli─či arac─▒l─▒─č─▒yla token m├╝lkiyetini ispatlayarak kullan─▒c─▒lar─▒n operat├Ârlerle i┼č birli─či yapmak zorunda kalmadan fonlar─▒n─▒ ana a─ča ├žekmesine olanak tan─▒r.

Optimistik rollup'lara benzer ┼čekilde zk rollup'lar da i┼člem y├╝r├╝tme h─▒zlar─▒n─▒ art─▒rmak i├žin zincir d─▒┼č─▒ bir y├╝r├╝tme mekanizmas─▒ uygular.

Zk Rollup ve Optimistik Rollup'lar Aras─▒ndaki Farklar

Optimistik ve zk rollup'lar aras─▒ndaki farklar─▒n bir ├Âzetini a┼ča─č─▒da g├Ârebilirsiniz.

Zk Rollup ve Optimistik Rollup'lar Aras─▒ndaki Farklar

S─▒f─▒r Bilgi ve Optimistik Rollup'lar─▒n Gelece─či Nedir?

S─▒f─▒r bilgi ve optimistik rollup'lar─▒n gelece─či hala soru i┼čaretidir. Kripto ve blockchain daha fazla ki┼či taraf─▒ndan benimsendik├že, rollup'lar blockchain verimlili─čini art─▒rmada hayati bir rol oynayabilir. Blockchainler muhtemelen b├Âl├╝mleme, rollup ve katman 0 gibi ├že┼čitli ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mlerini test etmeye devam edecektir. Rollup'larla birlikte veya onlar─▒n yerine yeni ├ž├Âz├╝mlerin olu┼čturuldu─čunu ve uyguland─▒─č─▒n─▒ da g├Ârebiliriz.

Son S├Âz

Kriptoya talep artt─▒─č─▒ ve mevcut blockchainlerin s─▒n─▒rlar─▒ zorland─▒─č─▒ i├žin farkl─▒ bir├žok ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝m├╝ ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu makalede, iki farkl─▒ rollup t├╝r├╝ olan optimistik ve s─▒f─▒r bilgi aras─▒ndaki i├žsel farkl─▒l─▒klar─▒ inceledik. Rollup'lar─▒n uygulama testleri devam ettik├že, sonunda geni┼č ├žapl─▒ benimsenme i├žin ├Âl├žeklenebilirli─če ula┼čmam─▒za yard─▒mc─▒ olabilecek daha fazla ├že┼čitlilik g├Ârebiliriz.

Ek Okumalar

Sorumluluk Reddi ve Risk Uyar─▒s─▒: Bu i├žerik, size herhangi bir beyan veya garanti verilmeksizin yaln─▒zca genel bilgi sunma ve e─čitim amac─▒yla "oldu─ču gibi" sunulmaktad─▒r. Bu i├žerik finansal bir tavsiye olarak yorumlanmamal─▒d─▒r ve belirli bir hizmet veya ├╝r├╝n├╝n sat─▒n al─▒nmas─▒n─▒ ├Ânerme amac─▒ ta┼č─▒mamaktad─▒r. Dijital varl─▒k fiyatlar─▒ dalgalanabilir. Yat─▒r─▒m─▒n─▒z─▒n de─čeri y├╝kselebilece─či gibi d├╝┼čebilir de ve yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒z tutar─▒ geri alamayabilirsiniz. Yat─▒r─▒m kararlar─▒n─▒z─▒n t├╝m sorumlulu─ču size aittir ve Binance Academy ya┼čanacak hi├žbir kay─▒p i├žin sorumluluk kabul etmez. Yat─▒r─▒m tavsiyesi de─čildir.