Blockchain Nas─▒l ─░┼člev G├Âr├╝r?
Ana sayfa
Makaleler
Blockchain Nas─▒l ─░┼člev G├Âr├╝r?

Blockchain Nas─▒l ─░┼člev G├Âr├╝r?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Dec 9, 2018G├╝ncellenme: Jan 5, 2024
5m

Blockchain nedir?

K─▒saca ifade edecek olursak blockchain, merkeziyetsiz bir dijital kay─▒t defteri gibi i┼člev g├Âren bir veri kay─▒t listesidir. Veriler bloklar halinde d├╝zenlenir ve bu bloklar da kriptografi ile kronolojik olarak s─▒ralan─▒r ve g├╝vence alt─▒na al─▒n─▒r.┬á

─░lk blockchain modeli, 1990'lar─▒n ba┼č─▒nda bilgisayar m├╝hendisi Stuart Haber ve fizik├ži W. Scott Stornetta'n─▒n dijital belgelerde verilerin kurcalanmas─▒n─▒ engellemek i├žin bloklardan olu┼čan bir zincirde kriptografi teknikleri kullanmas─▒yla yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á

Haber ve Stornetta'n─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒, di─čer bir├žok bilgisayar m├╝hendisine ve kriptografi merakl─▒s─▒na ilham vermi┼č, bu da en nihayetinde ilk merkeziyetsiz elektronik nakit sistemi (ya da ilk kripto para) olarak Bitcoin'in yarat─▒lmas─▒n─▒n yolunu a├žm─▒┼čt─▒r.

Blockchain teknolojisi kripto paralardan daha eski olsa da ancak Bitcoin'in 2008 y─▒l─▒nda yarat─▒lmas─▒yla bu teknolojinin potansiyeli ke┼čfedilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r. O zamandan bu yana blockchain teknolojisine y├Ânelik ilgi kademeli olarak artm─▒┼č ve kripto paralar art─▒k daha geni┼č ├žapta kabul g├Âr├╝r bir hale gelmi┼čtir.

Blockchain teknolojisi ├žo─čunlukla kripto para i┼člemlerini kaydetmek i├žin kullan─▒l─▒r, fakat di─čer bir├žok dijital veri t├╝r├╝ne de uygundur ve farkl─▒ bir├žok kullan─▒m alan─▒na uygulanabilir. En eski, en g├╝venli ve en b├╝y├╝k blockchain a─č─▒ Bitcoin'dir. Bu a─č, kriptografi ve oyun teorisinin dikkatli ve dengeli bir birle┼čimiyle tasarlanm─▒┼čt─▒r.


Blockchain nas─▒l i┼člev g├Âr├╝r?

Kripto para ba─člam─▒nda bir blockchain her biri daha ├Ânceden onaylanm─▒┼č i┼člemlerin bir listesini i├žeren bloklardan olu┼čan istikrarl─▒ bir zincirden olu┼čur.┬áBlockchain a─č─▒ d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndaki ├žok say─▒da bilgisayar taraf─▒ndan s├╝rd├╝r├╝ld├╝─č├╝nden, merkeziyetsiz bir veritaban─▒ (ya da kay─▒t defteri) olarak i┼člev g├Âr├╝r. Bu da t├╝m kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n (d├╝─č├╝m) blockchain verilerinin bir kopyas─▒n─▒ bulundurdu─ču ve ayn─▒ sayfada (ya da blokta) olduklar─▒ndan emin olmak i├žin birbirleriyle ileti┼čim kurdu─ču anlam─▒na gelir.

Dolay─▒s─▒yla, blockchain i┼člemleri e┼čler aras─▒ bir k├╝resel a─čda ger├žekle┼čir ve bu da Bitcoin'i s─▒n─▒r tan─▒mayan, sans├╝re dayan─▒kl─▒ ve merkeziyetsiz bir dijital para birimi haline getirir. Buna ek olarak, ├žo─ču blockchain sisteminin g├╝vene dayal─▒ olmad─▒─č─▒ kabul edilir, ├ž├╝nk├╝ bu sistemlerde herhangi bir t├╝r g├╝ven gerekli de─čildir. Bitcoin'in kontrol├╝n├╝ elinde tutan tek bir yetkili yoktur.

Neredeyse t├╝m blockchainlerin ├Ânemli bir ├Âgesi de hashing algoritmalar─▒n─▒ kullanan madencilik s├╝recidir. Bitcoin, SHA-256 algoritmas─▒n─▒ (256 bit g├╝venli hash algoritmas─▒) kullan─▒r. Herhangi bir uzunluktaki bir girdiyi al─▒r ve her zaman ayn─▒ uzunlukta bir ├ž─▒kt─▒ ├╝retir. ├ťretilen bu ├ž─▒kt─▒ya "hash" ad─▒ verilir ve Bitcoin ├Ârne─činde bu ├ž─▒kt─▒ her zaman 64 karakterden (256 bit) olu┼čur.

S├╝re├ž ka├ž kez tekrar edilirse edilsin bir girdi hep ayn─▒ ├ž─▒kt─▒y─▒ verecektir. Fakat girdide k├╝├ž├╝k bir de─či┼čiklik yap─▒l─▒rsa, ├ž─▒kt─▒ tamamen farkl─▒ olacakt─▒r. Dolay─▒s─▒yla, hash fonksiyonlar─▒ belirleyicidir ve kripto para d├╝nyas─▒nda bunlar─▒n ├žo─ču tek y├Ânl├╝ bir hash fonksiyonu olarak tasarlanm─▒┼čt─▒r.

Fonksiyonun tek y├Ânl├╝ olmas─▒, ├ž─▒kt─▒ya bakarak girdiyi hesaplaman─▒n neredeyse imkans─▒z oldu─ču anlam─▒na gelir. Girdinin ne oldu─čunu yaln─▒zca tahmin etmek m├╝mk├╝nd├╝r, fakat bu tahminin do─čru olma ihtimali son derece d├╝┼č├╝kt├╝r. Bitcoin blockchaininin g├╝venli olmas─▒n─▒n nedenlerinden biri budur.

Algoritman─▒n ne yapt─▒─č─▒n─▒ art─▒k bildi─čimize g├Âre, basit bir i┼člem ├Ârne─či ├╝zerinden blockchainin nas─▒l i┼člev g├Ârd├╝─č├╝n├╝ inceleyelim.

Alice ve Bob'un Bitcoin bakiyelerine sahip oldu─čunu ve Alice'in Bob'a 2┬áBitcoin borcu oldu─čunu varsayal─▒m.

Bu 2 bitcoini Bob'a g├Ândermek i├žin, Alice yapmak istedi─či i┼člemi i├žeren bir mesaj─▒ a─čdaki t├╝m madencilere yay─▒nlar.

Bu i┼člemde, Alice Bob'un adresi ve g├Ândermek istedi─či bitcoin miktar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra dijital bir imzay─▒ ve herkese a├ž─▒k anahtar─▒n─▒ madencilerle payla┼č─▒r. ─░mza, Alice'in ├Âzel anahtar─▒yla yap─▒lm─▒┼čt─▒r ve madenciler bu imza sayesinde coinlerin sahibinin ger├žekten de Alice oldu─čunu do─črulayabilir.

Madenciler i┼člemin ge├žerlili─činden emin olduktan sonra bu i┼člemi di─čer bir├žok i┼člemle birlikte bir bloka ekler ve bloku olu┼čturmaya ├žal─▒┼č─▒r. Bu olu┼čturma i┼člemi, blokun SHA-256 algoritmas─▒ndan ge├žirilmesiyle yap─▒l─▒r. ├ç─▒kt─▒n─▒n ge├žerli kabul edilebilmesi i├žin belirli bir say─▒da 0 ile ba┼člamas─▒ gerekir. Ka├ž 0 gerekti─či, a─čda ne kadar hesaplama g├╝c├╝ oldu─čuna dayal─▒ olarak de─či┼čiklik g├Âsteren "zorluk derecesine" ba─čl─▒d─▒r.

─░stenilen say─▒da 0 ile ba┼člayan bir ├ž─▒kt─▒ hash'i ├╝retmek i├žin, madenciler algoritmadan ge├žirmeden ├Ânce bloka bir "nonce" (tek kullan─▒ml─▒k rastgele bir say─▒) ekler. Girdideki k├╝├ž├╝k de─či┼čiklikler ├ž─▒kt─▒y─▒ tamamen de─či┼čtirdi─či i├žin, madenciler ge├žerli bir ├ž─▒kt─▒ hash'i bulana kadar rastgele nonce'lar dener.

Blok olu┼čturulduktan sonra, madenci yeni olu┼čturulan bloku di─čer t├╝m madencilere yay─▒nlar. Di─čer madenciler de kendi blockchain kopyalar─▒na ekleyebilmek i├žin bu blokun ge├žerli olup olmad─▒─č─▒n─▒ kontrol eder ve i┼člem tamamlan─▒r. Fakat t├╝m bloklar─▒n birbirine ba─članabilmesi i├žin madencilerin bir ├Ânceki blokun ├ž─▒kt─▒ hash'ini de yeni bloka eklemesi gerekir. Blok zincir (blockchain) ad─▒ da buradan gelmektedir. Sistemde g├╝venin nas─▒l i┼čledi─čini g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan bu i┼člem s├╝recin ├Ânemli bir par├žas─▒d─▒r.

T├╝m madenciler blockchainin bir kopyas─▒n─▒ kendi bilgisayar─▒nda tutar ve herkes en fazla hesaplama i┼či bar─▒nd─▒ran yani en uzun blockchaine g├╝venir. Bir madenci ├Ânceki bir bloktaki bir i┼člemi de─či┼čtirirse, bu blok i├žin ├ž─▒kt─▒ hash'i de─či┼čecek, bloklar birbirine hash'lerle ba─čl─▒ oldu─ču i├žin daha sonraki t├╝m hash'lerin de de─či┼čmesine neden olacakt─▒r. Bu durumda, blockchaininin herkes taraf─▒ndan do─čru blockchain olarak kabul edilebilmesi i├žin madencinin t├╝m i┼či ba┼čtan yapmas─▒ gerekir. Yani bir madenci hile yapmak istiyorsa, a─č─▒n hesaplama g├╝c├╝n├╝n %50'sinden fazlas─▒n─▒ elinde tutmas─▒ gerekir ve bunun ger├žekle┼čmesi de ├žok zordur. Bu tip a─č sald─▒r─▒lar─▒na da bu y├╝zden %51 sald─▒r─▒lar─▒ ad─▒ verilir.

Bilgisayarlar─▒ bloklar ├╝retmek i├žin ├žal─▒┼čt─▒rma modeline Proof of Work (PoW) ad─▒ verilir, fakat bu kadar hesaplama g├╝c├╝ gerektirmeyen ve daha fazla kullan─▒c─▒ya ├Âl├žeklenebilirken bir yandan da daha az elektrik t├╝keten Proof of Stake (PoS) gibi ba┼čka modeller de vard─▒r.

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.