zk-STARK'lar

─░leri Seviye
Kimi zaman zk protokolleri de denen iki pop├╝ler s─▒f─▒r bilgi (zk) ispat─▒ t├╝r├╝ vard─▒r - SNARK'lar ve STARK'lar. S─▒f─▒r bilgi ispat─▒, bir taraf─▒n (kan─▒tlayan) di─čer tarafa (do─črulay─▒c─▒) belirli bir ifadenin do─čru oldu─čunu, ifadenin ger├žekten do─čru oldu─ču d─▒┼č─▒nda hi├žbir destekleyici bilgi sunmas─▒ gerekmeden kan─▒tlayabildi─či bir kriptografik do─črulama y├Ântemidir.
Zk-STARK, "s─▒f─▒r bilgi ├Âl├žeklenebilir ┼čeffaf bilgi arg├╝man─▒" anlam─▒na gelir. zk-STARK'lar, Technion ─░srail Teknoloji Enstit├╝s├╝nde profes├Âr olan Eli-Ben Sasson taraf─▒ndan tasarlanm─▒┼čt─▒r. Bir ispatlay─▒c─▒ ve bir do─črulay─▒c─▒ aras─▒nda ba┼člang─▒├ž a┼čamas─▒nda g├╝vene dayal─▒ bir d├╝zenin kurulmas─▒n─▒ gerektiren zk-SNARK'lar─▒n aksine, zk-STARK'lar ├žak─▒┼čmaya diren├žli hash fonksiyonlar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla daha yal─▒n bir kriptografi kulland─▒klar─▒ndan, ba┼člang─▒├žta g├╝vene dayal─▒ bir d├╝zenin kurulmas─▒n─▒ gerektirmez. Bu yakla┼č─▒m, hesaplama a├ž─▒s─▒ndan maliyetli olan ve teorik olarak kuantum bilgisayarlar─▒n─▒n sald─▒r─▒s─▒na a├ž─▒k olabilen zk-SNARK'lar i├žin say─▒lar teorisine dayal─▒ varsay─▒mlar─▒ da ortadan kald─▒r─▒r.
Basit├že ifade edecek olursak, zk-STARK ispatlar─▒ kriptografik varsay─▒mlar a├ž─▒s─▒ndan daha basit bir yap─▒ sunar. Fakat bunun ├Ânemli bir dezavantaj─▒ vard─▒r: ─░spat boyutu zk-SNARK'lardan genellikle 10 ila 100 kat daha b├╝y├╝kt├╝r. Veri boyutunda bu derece bir fark, zk-STARK'lar─▒ daha maliyetli k─▒lar ve teknolojinin kripto para ve di─čer uygulamalar i├žin transferlerde kullan─▒lmas─▒n─▒ s─▒n─▒rland─▒rabilir.

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒ i├žin yayg─▒n kullan─▒m alanlar─▒nda hem gizlilik hem de g├╝venlik gereklidir. Buna ├Ârnek olarak kimlik do─črulama verilebilir. Belirli ├ževrimi├ži hizmetleri kullanmak, kimli─činizi ve bu platformlara eri┼čim hakk─▒n─▒z oldu─čunu ispatlaman─▒z─▒ gerektirir. Bunun i├žin de genellikle ad, e-posta, do─čum tarihi vb. ki┼čisel verilerin payla┼č─▒lmas─▒ gerekir.

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒, hem platformlar hem de kullan─▒c─▒lar i├žin kimlik do─črulamay─▒ basitle┼čtirebilir. Herkese a├ž─▒k girdiler (kullan─▒c─▒n─▒n platform ├╝yeli─čini do─črulayan veriler) ve ├Âzel girdiler (kullan─▒c─▒n─▒n bilgileri) kullan─▒larak bir zk-ispat─▒ olu┼čturulmas─▒n─▒n ard─▒ndan, kullan─▒c─▒ hizmete eri┼čmesi gerekti─činde kimli─čini do─črulamak i├žin bu ispat─▒ sunabilir. Bu da kullan─▒c─▒ deneyimini iyile┼čtirir ve kurumlar─▒ b├╝y├╝k miktarda ki┼čisel veri depolama zorunlulu─čundan kurtar─▒r.