Bir BlockchainÔÇÖi G├╝venli K─▒lan Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Bir BlockchainÔÇÖi G├╝venli K─▒lan Nedir?

Bir BlockchainÔÇÖi G├╝venli K─▒lan Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Mar 4, 2019G├╝ncellenme: Jan 31, 2023
6m
BlockchainÔÇÖler aralar─▒nda ileri kriptografik tekniklerin ve┬ádavran─▒┼č ve karar verme modellerinin matematiksel modellerinin oldu─ču ├že┼čitli mekanizmalarla g├╝venli hale getirilir. Blockchain teknolojisi ├žo─ču kripto para sisteminin alt yap─▒s─▒n─▒ olu┼čturur ve bu tip dijital paralar─▒n kopyalanmas─▒n─▒ ya da yok edilmesini engeller. ┬á
Blockchain teknolojisi kullan─▒m─▒ ayn─▒ zamanda veri de─či┼čtirilmezli─či ve g├╝venli─činin ├žok ├Ânemli oldu─ču ba┼čka ba─člamlarda da de─čerlendirilmektedir . Buna ├Ârnek olarak,┬áhay─▒rsever ba─č─▒┼člar─▒n─▒n kay─▒t ve takip edilmesi, medikal veritabanlar─▒ ve┬átedarik zinciri y├Ânetimi verilebilir.┬á

Fakat blockchain g├╝venli─či basit olmaktan ├žok uzak bir konudur. Bu nedenle, bu inovatif sistemlere sa─člam bir koruma sa─člayan temel kavramlar─▒ ve mekanizmalar─▒ anlamak olduk├ža ├Ânemlidir.┬á


De─či┼čmezlik ve mutabakat kavramlar─▒┬á

BlockchainÔÇÖde g├╝venlikle ili┼čkili olan bir├žok ├Âzellik olsa da iki en ├Ânemli kavram mutabakat ve de─či┼čmezliktir. Mutabakat, da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir blockchain a─č─▒ i├žindeki nodeÔÇÖlar─▒n a─č─▒n ger├žek durumu ve i┼člemlerin ge├žerlili─či ├╝zerinde fikir birli─čine varabilmesi demektir. Genellikle, mutabakata varma s├╝reci┬ámutabakat algoritmalar─▒na dayan─▒r.┬á

Di─čer yandan de─či┼čmezlik blockchainÔÇÖlerin, hali haz─▒rda onaylanm─▒┼č olan i┼člemlerin de─či┼čtirilmesini engellemedeki becerisine denir. Bu i┼člemler genellikle kripto para transferlerine ili┼čkin olsa da, dijital verinin parayla ili┼čkin olmayan di─čer t├╝rlerinin kay─▒tlar─▒na y├Ânelik de olabilir.┬á

Mutabakat, de─či┼čmezlikle birle┼čerek blockchain a─člar─▒ndaki veri g├╝venli─činin genel ├žer├ževesini sunar. Mutabakat algoritmalar─▒ sistem kurallar─▒na uyuldu─čunu ve dahil olan t├╝m partilerin a─č─▒n mevcut durumu hakk─▒nda fikir birli─čine vard─▒─č─▒n─▒ garantilerken, de─či┼čmezlik de ge├žerli olarak kabul edilen her bir blo─čun ard─▒ndan verinin ve i┼člem kay─▒tlar─▒n─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ garantiler. ┬á┬á


Blockchain g├╝venli─činde kriptografinin rol├╝

BlockchainÔÇÖler veri g├╝venli─čini sa─člamak i├žin yo─čun olarak┬ákriptografi kullan─▒r. B├Âylesi bir ba─člamda ├žok ├Ânemli olan kriptografik fonksiyonlardan biri hashingÔÇÖdir. Hashing, hash fonksiyonu olarak bilinen bir algoritman─▒n bir veri girdisi (herhangi bir boyutta) almas─▒ ve kar┼č─▒l─▒k olarak belirli-uzunlukta de─čer i├žeren belirli bir ├ž─▒kt─▒ yaratmas─▒d─▒r.┬á

Girdinin boyutundan ba─č─▒ms─▒z olarak ├ž─▒kt─▒ her zaman ayn─▒ uzunluktad─▒r. E─čer girdi de─či┼čirse, ├ž─▒kt─▒ tamamen ba┼čka olacakt─▒r. Fakat girdi de─či┼čmezse, hash fonksiyonu ka├ž kere ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒rsa ├žal─▒┼čt─▒r─▒ls─▒n ortaya ├ž─▒kan hash her zaman ayn─▒ olur.

BlockchainÔÇÖler i├žinde, hashÔÇÖler olarak bilinen bu ├ž─▒kt─▒ de─čerleri, veri bloklar─▒ i├žin e┼čsiz belirleyiciler olarak kullan─▒l─▒r. Her blo─čun hashÔÇÖi bir ├Ânceki blo─čun hashÔÇÖine ba─čl─▒ olarak olu┼čturulur. Bloklar─▒ birbirine ba─člayan ve bir blok zinciri olu┼čturan da budur. Dahas─▒, blok hashÔÇÖi o blo─čun i├žerdi─či veriye de ba─čl─▒d─▒r yani veride yap─▒lacak de─či┼čiklik blok hashÔÇÖinin de─či┼čmesini de gerektirir.┬á

Yani, her blo─čun hashÔÇÖi hem o blo─čun i├žerdi─či veriye hem de bir ├Ânceki blo─čun hashÔÇÖine ba─čl─▒ olarak olu┼čturulur. Bu hash belirleyiciler, blockchain┬ág├╝venli─či ve de─či┼čmezlik sa─člamada b├╝y├╝k bir rol oynar.┬á

─░┼člemleri do─črulamak i├žin kullan─▒lan mutabakat algoritmalar─▒nda da hashingÔÇÖden faydalan─▒l─▒r. ├ľrne─čin Bitcoin blockchainÔÇÖinde mutabakat sa─člamak i├žin Proof of Work (PoW-─░┼č ─░spat─▒) algoritmas─▒ kullan─▒l─▒rken, yeni coinlerin kaz─▒lmas─▒nda SHA-256 ad─▒ verilen bir hash fonksiyonu kullan─▒l─▒r. ─░sminden de anla┼č─▒laca─č─▒ gibi SHA-256 veri girdisini al─▒r ve 256 bit ya da 64 karakter uzunlu─čunda bir hash meydana getirir.┬á

Kriptografi, kay─▒t defterlerindeki i┼člem kay─▒tlar─▒ i├žin koruma sa─člamaya ek olarak kripto para birimlerini saklamak i├žin kullan─▒lan c├╝zdanlar─▒n g├╝venli─čini de garanti alt─▒na almada rol al─▒r. Kullan─▒c─▒lar─▒n ├Âdeme almalar─▒n─▒ ve g├Ândermelerini sa─člayan a├ž─▒k ve ├Âzel anahtarlar┬áasimetrik ya da a├ž─▒k anahtar kriptografisi ile yarat─▒l─▒r. ├ľzel anahtarlar, i┼člemler i├žin dijital imza olu┼čturmada kullan─▒larak, g├Ânderilen coinlerin kime ait oldu─čunun do─črulanmas─▒n─▒ m├╝mk├╝n hale getirir.┬á

Daha derin ayr─▒nt─▒lar bu makalenin hedefi d─▒┼č─▒nda olsa da, asimetrik kriptografi bir kripto para c├╝zdan─▒nda saklanan fonlara eri┼čimi ├Âzel anahtar sahibi d─▒┼č─▒ndaki ki┼čilere engeller ve b├Âylece c├╝zdan sahibi harcamaya karar verene kadar (├Âzel anahtar payla┼č─▒lmad─▒─č─▒ ya da a├ž─▒─ča ├ž─▒kmad─▒─č─▒ m├╝ddet├že) fonlar─▒ g├╝vende tutar.┬á


Kripto ekonomi

Blockchain a─člar─▒n─▒n g├╝venli─čini sa─člamada kriptografiye ek olarak g├Ârece olarak daha yeni bir kavram olan kripto ekonomi de rol al─▒r. Kripto ekonomi, daha ├Ânceden belirlenmi┼č kurallar─▒n ve ├Âd├╝llerin oldu─ču durumlarda rasyonel akt├Ârlerin karar verme s├╝re├žlerinin matematiksel olarak modellendi─či oyun teorisi olarak bilinen ara┼čt─▒rma alan─▒yla ili┼čkilidir. Geleneksel┬áoyun teorisi ├žok geni┼č bir alana uygulanabilse de, kripto ekonomideki kullan─▒m─▒ ┬áda─č─▒t─▒lm─▒┼č blockchain sistemleri i├žinde nodeÔÇÖlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ a├ž─▒klamak ve modellemek ├╝zerinedir.
K─▒sacas─▒ kripto ekonomi, blockchain protokolleri i├žinde bir ekonomi ├žal─▒┼čmas─▒ ve bu protokollerin tasar─▒mlar─▒n─▒n kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n davran─▒┼člar─▒ ├╝zerindeki olas─▒ sonu├žlar─▒n─▒n ara┼čt─▒rmas─▒d─▒r. Kripto ekonomi arac─▒l─▒─č─▒yla g├╝venlik, blockchain sistemlerinde nodeÔÇÖlar─▒n zararl─▒ ve yanl─▒┼č eylemlerde bulunmak yerine d├╝r├╝st davranmalar─▒ y├Ân├╝ndeki te┼čvi─čin daha fazla olmas─▒ kavram─▒ ├╝zerine dayan─▒r. Bitcoin┬ámadencilik s├╝recinde kullan─▒lan Proof of Work algoritmas─▒ bu te┼čvik yap─▒s─▒na dair g├╝zel bir ├Ârnektir.┬á
Satoshi Nakamoto┬á Bitcoin madencili─činin ├žer├ževesini olu┼čturdu─čunda, bu s├╝recin masrafl─▒ ve yo─čun kaynak kullan─▒ml─▒ olmas─▒ ├Âzellikle tasarlanm─▒┼čt─▒r. Karma┼č─▒k yap─▒s─▒ ve hesaplamaya y├Ânelik talepleri nedeniyle PoW madencili─či madenci nodeÔÇÖun kim ve nerede oldu─čundan ba─č─▒ms─▒z olarak ciddi oranda para ve zaman yat─▒r─▒m─▒ gerektirir. Bu nedenle b├Âylesi bir yap─▒, zararl─▒ faaliyetler i├žin g├╝├žl├╝ bir cayd─▒r─▒c─▒ ve d├╝r├╝st madencilik faaliyetleri i├žin g├╝├žl├╝ bir te┼čvik edicidir. D├╝r├╝st olmayan ve verimsiz nodeÔÇÖlar k─▒sa s├╝rede blockchain a─č─▒ndan uzakla┼čt─▒r─▒l─▒rken, d├╝r├╝st ve verimli madenciler ├Ânemli miktarlarda blok ├Âd├╝l├╝n├╝ elde etme potansiyeline sahip olur.┬á
Benzer ┼čekilde bu risk ve ├Âd├╝l dengesi, blockchain a─č─▒n─▒n hash oran─▒n─▒n ├žo─čunlu─čunu bir grup ya da ki┼čiye vererek mutabakat─▒ baltalayacak potansiyel sald─▒r─▒lara kar┼č─▒ da koruma sa─člar.┬áY├╝zde 51 sald─▒r─▒lar─▒┬áolarak bilinen bu tip sald─▒r─▒lar e─čer ba┼čar─▒yla ger├žekle┼čtirilirlerse olduk├ža zarar vericidirler. Proof of Work madencili─činin rekabete dayal─▒ olmas─▒ ve Bitcoin a─č─▒n─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ nedeniyle k├Ât├╝ niyetli ki┼čilerin, nodeÔÇÖlar─▒n ├žo─čunlu─čunun ┬ákontrol├╝n├╝ ele ge├žirmesi ihtimali ├žok ama ├žok d├╝┼č├╝kt├╝r.┬á

Dahas─▒, ├žok b├╝y├╝k bir a─čda kontrol├╝n %51ÔÇÖini ele ge├žirmek i├žin gerekli olan hesaplama g├╝c├╝n├╝n masraf─▒ astronomik seviyede olacakt─▒r. Bu durum da, b├Âylesi k├╝├ž├╝k bir kazan├ž i├žin bu kadar b├╝y├╝k bir yat─▒r─▒m yapmay─▒ olduk├ža cayd─▒r─▒c─▒ hale getirir. Bu sonu├ž, blockchainÔÇÖlerin Bizans Hata Tolerans─▒ (BFT) olarak bilinen ├Âzelli─čine de katk─▒da bulunur. ┬áBFT, ┬áda─č─▒t─▒lm─▒┼č sistemlerin baz─▒ nodeÔÇÖlar ele ge├žirilse ya da k├Ât├╝ niyetli davransa bile normal faaliyetlerine devam edebilmesi ┬ábecerisidir.┬á

Zararl─▒ nodeÔÇÖlar─▒n ├žo─čunlu─ču olu┼čturmas─▒n─▒ sa─člaman─▒n masraf─▒ cayd─▒r─▒c─▒ oldu─ču ve d├╝r├╝st aktivitelerin te┼čvi─či y├╝ksek oldu─ču m├╝ddet├že sistem ├Ânemli bir zarar g├Ârmeden ├žal─▒┼čmaya devam edecektir. Fakat ┼čunu da belirtmek gerekir ki, k├╝├ž├╝k blockchainÔÇÖler ├žo─čunluk sald─▒r─▒s─▒na kesinlikle daha a├ž─▒kt─▒r ├ž├╝nk├╝ bu sistemlere adanan toplam hash oran─▒ BitcoinÔÇÖden olduk├ža d├╝┼č├╝kt├╝r.┬á


Son D├╝┼č├╝nceler

Oyun teorisi ve kriptografinin birlikte kullan─▒m─▒ sayesinde blockchainÔÇÖler da─č─▒t─▒lm─▒┼č sistemler olarak y├╝ksek seviyede g├╝venli─če sahip olabilirler. Fakat neredeyse t├╝m sistemlerde oldu─ču gibi burada da bu iki alan─▒n uygulamas─▒n─▒n do─čru ┼čekilde yap─▒lmas─▒ gerekir. G├╝venilir ve etkin bir kripto para a─č─▒ yaratmak i├žin merkeziyetsizlik ve g├╝venlik aras─▒nda dikkatli bir denge olu┼čturmak hayati ├Âneme sahiptir.┬á

Blockchain kullan─▒m alanlar─▒ geli┼čtik├že, farkl─▒ uygulamalar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layabilmek i├žin g├╝venlik sistemleri de de─či┼čecektir. ├ľrne─čin ticari kurumlar i├žin geli┼čtirilen ├Âzel blockchainÔÇÖler, ├žo─ču a├ž─▒k blockchain i├žin vazge├žilmez olan oyun teorisi mekanizmalar─▒ (ya da kripto ekonomi) yerine eri┼čim kontrol├╝ arac─▒l─▒─č─▒yla g├╝venli─če daha fazla dayanmaktad─▒r.┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.