S─▒f─▒r Bilgi ─░spat─▒ Nedir ve Blockchaini Nas─▒l Etkiler?
Ana sayfa
Makaleler
S─▒f─▒r Bilgi ─░spat─▒ Nedir ve Blockchaini Nas─▒l Etkiler?

S─▒f─▒r Bilgi ─░spat─▒ Nedir ve Blockchaini Nas─▒l Etkiler?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 18, 2023G├╝ncellenme: Nov 16, 2023
7m


Bu makale bir topluluk g├Ânderisidir. Yazar, s─▒f─▒r bilgi ispat─▒ teknolojisiyle desteklenen programlanabilir bir gizlilik Katman 1 protokol├╝ olan Manta Network'├╝n kurucu orta─č─▒ Kenny Li'dir.┬á┬á

K─▒sa ├ľzet

S─▒f─▒r bilgi ispat─▒ (ZKP), bir bilgi par├žas─▒n─▒n do─črulu─čunun, bilginin kendisi payla┼č─▒lmadan teyit edilmesine imkan tan─▒yan bir kriptografik teknolojidir. Blockchain, kripto para ve merkeziyetsiz finansta (DeFi) gizlili─či ve g├╝venli─či art─▒rmak i├žin giderek daha ├Ânemli bir teknoloji haline gelmi┼čtir.┬á

Bir├žok DeFi projesi, kullan─▒c─▒lara bor├ž verme, bor├ž alma ve al─▒m sat─▒m gibi hizmetlerde daha iyi gizlilik ve g├╝venlik sunmak i├žin ZKP'leri halihaz─▒rda kullanmaktad─▒r. Bir dizi Katman 1 blockchain de ZKP tabanl─▒ rollup veya zkEVM'ler eklemektedir. S─▒f─▒r bilgi ispat─▒ uygulamalar─▒n─▒n daha geni┼č ├žapta benimsenmesi, dolay─▒s─▒yla da bu teknolojinin blockchain ve Web3 d├╝nyas─▒nda giderek daha ├Ânemli bir rol oynamas─▒ beklenmektedir.

S─▒f─▒r Bilgi ─░spat─▒ Nas─▒l ├çal─▒┼č─▒r?

S─▒f─▒r bilgi ispat─▒, bir taraf─▒n (ispatlayan) herhangi bir ek bilgi payla┼čmadan bir ifadenin do─čru oldu─čunu ba┼čka bir tarafa (do─črulay─▒c─▒) ispatlayabildi─či bir y├Ântemdir. Bu da bilgi hassas oldu─čunda ve ispatlayan taraf do─črulay─▒c─▒n─▒n bu bilgiye eri┼čmesini istemedi─činde ├Âzellikle kullan─▒┼čl─▒d─▒r.

─░spatlayan, yaln─▒zca kendisinin olu┼čturabilece─či matematiksel bir ispat sunar ve do─črulay─▒c─▒ da ifadenin ger├žekli─čini do─črulamak i├žin bu ispat─▒ kullanabilir. Fakat orijinal bilgileri yeniden olu┼čturmak i├žin ispat─▒ kullanamaz.

A ve B olmak ├╝zere iki giri┼či olan bir t├╝nel ve tek yolu kapatarak insanlar─▒n t├╝nelin bir ucundan di─čerine (A'dan B'ye) y├╝r├╝mesini engelleyen gizli bir koda sahip kilitli bir kap─▒n─▒n oldu─čunu hayal edin. Gizli kodu biliyorsunuz ve t├╝nele girmek isteyen X ki┼čisine bu kodu satmak istiyorsunuz.

Siz kodu a├ž─▒klamadan ├Ânce bu ki┼činin ├Âdeme yapmas─▒n─▒ istiyorsunuz ama di─čer ki┼či de ├Ânce kodu ger├žekten bildi─činizi kan─▒tlaman─▒z─▒ istiyor. Bu durumda, t├╝nelin ├Ân├╝nde durup sizin giri┼člerden birinden girip di─čerinden ├ž─▒kman─▒z─▒ izleyebilir. Bu sayede, gizli kodu ger├žekten bildi─činizden emin olacakt─▒r.

Sıfır Bilgi İspatları Neden Kullanılır? 

Blockchain ve kriptoda s─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n pop├╝laritesi, dijital i┼člemlerde gizlilik ve g├╝venlik talebinin artmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. Blockchain teknolojisinin ve kripto paralar─▒n y├╝kseli┼čiyle birlikte hassas bilgileri payla┼čmadan i┼člemleri do─črulaman─▒n bir yoluna y├Ânelik ihtiya├ž da artm─▒┼čt─▒r ve ZKP'ler bu ihtiyac─▒ kar┼č─▒layabilir.

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n son y─▒llarda daha fazla ilgi ve talep g├Ârmesiyle ZKP'lerden faydalanan bir├žok protokol kullan─▒lma sunulmu┼č ve b├╝y├╝k blockchainler s─▒f─▒r bilgi rollup'lar─▒ geli┼čtirmi┼čtir. S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n pop├╝lerli─činin belirgin bir i┼čareti, DevCon 2022 konferans─▒nda t├╝m konu┼čmalar─▒n %20'sinden fazlas─▒n─▒n bu teknoloji hakk─▒nda olmas─▒d─▒r.

├ľnemli Geli┼čmeler

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒ndaki ├Ânemli bir geli┼čme, belirli bir ZKP t├╝r├╝ olan zk-SNARK'lar─▒n kullan─▒m─▒n artmas─▒d─▒r. zk-SNARK'lar, ├Âzel token i┼člemleri ve korumal─▒ bor├ž alma ve verme gibi ├že┼čitli DeFi uygulamalar─▒nda geni┼č ├žapta benimsenmi┼čtir. S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒nda bir di─čer ├Ânemli geli┼čme ise zkRoll-up'lar arac─▒l─▒─č─▒yla ├Âl├žeklenebilirli─če ve performansa y├Ânelik oda─č─▒n artmas─▒d─▒r.┬á

zk-SNARK'lar

S─▒f─▒r bilgi, k─▒sa ve ├Âz, etkile┼čimli olmayan bilgi arg├╝man─▒ (zk-SNARK'lar), bir ifadenin kendisi hakk─▒nda herhangi bir bilgi payla┼čmadan bu ifadenin do─črulanmas─▒na imkan tan─▒yan belirli bir s─▒f─▒r bilgi ispat─▒ t├╝r├╝d├╝r.

zk-SNARK'lar, Zcash ve JP Morgan Chase'in blockchain tabanl─▒ ├Âdeme sistemi gibi uygulamalarda halihaz─▒rda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░stemcileri sunuculara g├╝venle do─črulaman─▒n bir yolu olarak da kullan─▒lmaktad─▒r.

zkRoll-up'lar

zkRoll-up'lar, birden fazla i┼člemin tek, daha b├╝y├╝k bir i┼člem alt─▒nda bir araya getirilmesine ve daha sonra blockchaine kaydedilmesine imkan tan─▒yan, blockchain a─člar─▒ i├žin bir ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝m├╝d├╝r. ├ľrne─čin, BNB Chain 2022 y─▒l─▒nda zkRoll-up mimarisi ├╝zerine kurulu zkBNB test a─č─▒n─▒ kullan─▒ma sunmu┼čtur.

zkBNB, y├╝zlerce i┼člemi zincir d─▒┼č─▒nda tek bir k├╝me olarak bir araya getirebilir ve t├╝m i┼člemlerin ge├žerlili─čini kan─▒tlamak i├žin kriptografik bir ispat olu┼čturabilir. zkRoll-up'lar, ├Âl├žeklenebilirlik ile g├╝venlik aras─▒nda bir denge sunar ve ├Âl├žeklenebilirli─či y├╝ksek, gecikmesi d├╝┼č├╝k d├╝zenler i├žin uygundur.

S─▒f─▒r Bilgi ─░spatlar─▒ i├žin Kullan─▒m Alanlar─▒

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n bir├žok kullan─▒m alan─▒m vard─▒r. Bunlardan baz─▒lar─▒ halihaz─▒rda hayata ge├žirilmi┼čtir, baz─▒lar─▒n─▒n ise gelecekte hayata ge├žirilmesi beklenmektedir. ZKP'nin ba┼čl─▒ca kullan─▒m alanlar─▒ aras─▒nda ┼čunlar yer al─▒r:┬á

Dijital kimlik do─črulama

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒, herhangi bir hassas ki┼čisel bilginin payla┼č─▒lmas─▒na gerek olmadan kullan─▒c─▒lar─▒n kimliklerini do─črulamak i├žin kullan─▒labilir. Bu i┼člev, se├žmenlerin anonimliklerini koruyarak kimliklerinin do─črulanmas─▒n─▒ gerektiren dijital oylama sistemleri gibi uygulamalarda kullan─▒┼čl─▒ olabilir.

Gizlili─či koruyan i┼člemler

Kriptoda s─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n en pop├╝ler kullan─▒m alanlar─▒ndan biri gizlili─či koruyan i┼člemlere imkan tan─▒mas─▒d─▒r. ├ľrne─čin Manta Network'├╝n merkeziyetsiz uygulamas─▒ (DApp) MantaPay, kullan─▒c─▒lar─▒n kimliklerini veya i┼člem bilgilerini payla┼čmadan merkeziyetsiz borsada (DEX) i┼člem yapabilmesi i├žin ZKP'leri kullan─▒r. Bu da kullan─▒c─▒lar─▒n gizliliklerini koruyarak platformu i┼člemler i├žin kullanmas─▒na olanak tan─▒r.

Korumal─▒ i┼člemler

Zcash, korumal─▒ i┼člemleri m├╝mk├╝n k─▒lmak i├žin s─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒ kullanan bir kripto parad─▒r. Bu t├╝r i┼člemlerde, g├Ânderici ve al─▒c─▒ adreslerinin yan─▒ s─▒ra i┼člem tutarlar─▒ da herkese a├ž─▒k blockchainde gizlenerek kullan─▒c─▒lara daha fazla gizlilik sunulur.

Tokenle┼čtirme ve sahiplik do─črulamas─▒

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒, varl─▒klar─▒ tokenle┼čtirmek ve sahiplik ispatlar─▒n─▒ do─črulamak i├žin de kullan─▒labilir. ├ľrne─čin, bir m├╝lk tokenle┼čtirilebilir ve bu m├╝lk├╝n sahipli─či ba┼čka bilgilerin herkesle payla┼č─▒lmas─▒na gerek duyulmadan herhangi bir taraf├ža do─črulanabilir.

K├╝resel uyumluluk

Baz─▒ ├╝lkelerde finansal bilgilerin toplanmas─▒ ve payla┼č─▒lmas─▒na ili┼čkin kat─▒ d├╝zenlemeler vard─▒r ve merkeziyetsiz platformlar bu d├╝zenlemelere uymakta zorlanabilir. S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒, gerekli bilgileri d├╝zenleyicilerle payla┼čmak, fakat di─čer taraflara kar┼č─▒ gizli tutmak i├žin kullan─▒labilir.

Bu da merkeziyetsiz platformlar ile geleneksel finans kurumlar─▒ aras─▒nda bir k├Âpr├╝ kurmaya yard─▒mc─▒ olabilir ve DeFi'nin ├že┼čitli yetki alanlar─▒ndaki d├╝zenlemelere uyumlu olmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r.

Blockchainde S─▒f─▒r Bilgi ─░spatlar─▒n─▒n Gelece─či

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n gelecekte yeni teknolojik yenilikler getirmesi olas─▒d─▒r. ZKP ile ilgili gelecekteki geli┼čmelerden dikkate de─čer baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:┬á

Zincirler aras─▒ gizlilik katmanlar─▒

Blockchain ve DeFi ekosistemleri b├╝y├╝meye ve geli┼čmeye devam ettik├že, farkl─▒ blockchain a─člar─▒ aras─▒nda birlikte ├žal─▒┼čabilirli─če y├Ânelik ihtiya├ž da artmaktad─▒r. Zincirler aras─▒ gizlilik katmanlar─▒, hem i┼člemlerin farkl─▒ blockchain a─člar─▒nda y├╝r├╝t├╝lmesine hem de ilgili taraflar─▒n mahremiyetinin korunmas─▒na imkan tan─▒yacakt─▒r.

zk-STARK'lar

Dikkat edilmesi gereken bir di─čer alan ise zk-SNARK'lardan daha verimli ve g├╝venli oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len, daha yeni bir s─▒f─▒r bilgi ispat─▒ t├╝r├╝ olan zk-STARK'lar─▒n (s─▒f─▒r bilgi ├Âl├žeklenebilir ┼čeffaf bilgi arg├╝man─▒) artan kullan─▒m─▒d─▒r. zk-STARK'lar─▒n zk-SNARK'lara k─▒yasla bir ba┼čka avantaj─▒ da zk-STARK'lar─▒n do─črulamas─▒n─▒n daha h─▒zl─▒ olmas─▒ ve g├╝venilir bir d├╝zen gerektirmemesidir.

Kullan─▒c─▒ dostu ara├žlar┬á

S─▒f─▒r bilgi ispat─▒ teknolojisi karma┼č─▒k olabilir ve her geli┼čtirme ekibi kriptografinin bu ├Âzel alan─▒nda uzman olmayabilir. Kullan─▒c─▒ dostu ZKP ara├žlar─▒, bu bo┼člu─ču doldurmaya yard─▒mc─▒ olabilir ve farkl─▒ deneyimlere sahip geli┼čtiricilerin bu teknolojiyi kullanmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rabilir.┬á

S─▒f─▒r Bilgi ─░spatlar─▒n─▒n S─▒n─▒rlamalar─▒

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒, gizlili─či korurken bir yandan bilgilerin do─črulu─čunu g├Âstermenin benzersiz bir y├Ântemidir, fakat %100 do─čruluk garantisi vermez. ─░spatlayan taraf yalan s├Âyl├╝yorken bilginin do─črulanma olas─▒l─▒─č─▒ g├Âz ard─▒ edilebilecek kadar d├╝┼č├╝k olsa da kullan─▒c─▒lar ZKP'lerin kusursuz olmad─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olmal─▒d─▒r.

Buna ek olarak, s─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒ taraf─▒ndan kullan─▒lan algoritmalar yo─čun hesaplama kaynaklar─▒na ihtiya├ž duyar. Baz─▒ ZKP t├╝rlerinde, do─črulay─▒c─▒ ve ispatlayan taraf aras─▒nda ├žok say─▒da etkile┼čim gerekti─či i├žin yo─čun bir hesaplama g├╝c├╝ne ihtiya├ž duyulur. Di─čerlerinde ise algoritmalar─▒n hesaplama y├╝k├╝ ├žok fazlad─▒r ve bu da ZKP'lerin uygulamalar─▒n─▒ s─▒n─▒rlayabilir.

Son S├Âz

S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒na y├Ânelik ilgi, ├Âl├žeklendirme ve gizlili─či koruma potansiyeline ili┼čkin benzersiz ├Âzellikleri nedeniyle h─▒zla artmaktad─▒r. Bu teknolojinin blockchain, kripto para ve DeFi'de gitgide daha fazla kullan─▒lmas─▒, kullan─▒c─▒lara b├╝y├╝k fayda sa─člayan daha yenilik├ži hizmetlerin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člayabilir. S─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒n─▒n daha g├╝venli, gizli ve verimli DApp ekosistemleri olu┼čturmada ├žok ├Ânemli bir rol oynamas─▒ beklenmektedir.

Ek Okumalar