Katman 1 Blockchain Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Katman 1 Blockchain Nedir?

Katman 1 Blockchain Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Feb 22, 2022G├╝ncellenme: Dec 28, 2022
10m

K─▒sa ├ľzet

Katman 1; Bitcoin, BNB Chain ya da Ethereum gibi bir temel a─č─▒ ve a─č─▒n kuruldu─ču altyap─▒y─▒ ifade eder. Katman 1 blockchainler, ba┼čka bir a─ča ihtiya├ž duymadan i┼člemleri do─črulayabilir ve kesinle┼čtirebilir. Katman 1 a─člarda ├Âl├žeklenebilirli─či iyile┼čtirmek, Bitcoin'den de g├Âr├╝lebilece─či ├╝zere zordur. Geli┼čtiriciler, ├ž├Âz├╝m olarak g├╝venlik ve mutabakat i├žin bir katman 1 a─č kullanan katman 2 protokoller yaratm─▒┼čt─▒r. Bitcoin'in Lightning Network'├╝ katman 2 protokollere ├Ârnek olarak verilebilir. Bu protokol, kullan─▒c─▒lar─▒n ana zincire kaydetmeden ├Ânce ├Âzg├╝rce i┼člemler yapmas─▒na imkan tan─▒r.


Giri┼č

Katman 1 ve katman 2 terimleri, farkl─▒ blockchainlerin, projelerin ve geli┼čtirme ara├žlar─▒n─▒n mimarisini anlamam─▒z─▒ sa─člayan terimlerdir. Polygon ve Ethereum veya Polkadot ve parachain'leri aras─▒ndaki ili┼čkinin nas─▒l oldu─čunu merak ediyorsan─▒z, farkl─▒ blockchain katmanlar─▒ hakk─▒nda bilgi edinmeniz faydal─▒ olacakt─▒r.



Katman 1 nedir?

Katman 1 a─č, temel blockchaine verilen bir di─čer add─▒r. BNB Smart Chain (BNB), Ethereum (ETH), Bitcoin (BTC) ve Solana katman 1 protokollerdir. Bu a─člardan katman 1 olarak bahsederiz, ├ž├╝nk├╝ kendi ekosistemleri i├žinde ana a─č konumundad─▒rlar. Katman 1'e kar┼č─▒l─▒k, ana a─člar─▒n ├╝zerine in┼ča edilmi┼č di─čer katman 2 ve zincir d─▒┼č─▒ ├ž├Âz├╝mler de vard─▒r.

Di─čer bir deyi┼čle, bir protokol i┼člemleri kendi blockchaini ├╝zerinde i┼čliyor ve kesinle┼čtiriyorsa katman 1'dir. Ayn─▒ zamanda bu a─člar, i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin kullan─▒lan kendi yerel tokenlerine de sahiptir.


Katman 1'de ├Âl├žeklendirme

Katman 1 a─člarda yayg─▒n olarak g├Âr├╝len bir sorun bu a─člar─▒n ├Âl├žeklendirilememesidir. Bitcoin ve di─čer b├╝y├╝k blockchainler, talebin y├╝ksek oldu─ču zamanlarda i┼člemleri y├╝r├╝tme konusunda s─▒k─▒nt─▒ ya┼čar. Bitcoin, Proof of Work (PoW) mutabakat mekanizmas─▒n─▒ kullan─▒r ve bu mekanizma i├žin ├žok fazla hesaplama kayna─č─▒ gerekir.┬á

PoW merkeziyetsizli─či ve g├╝venli─či sa─člasa da PoW a─člar─▒ i┼člem hacmi ├žok y├╝ksek oldu─čunda yava┼člama e─čilimindedir. Bu da i┼člem onaylama s├╝relerinin uzamas─▒na ve i┼člem ├╝cretlerinin y├╝kselmesine neden olur.

Blockchain geli┼čtiricileri uzun y─▒llard─▒r ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri ├╝zerine ├žal─▒┼čmaktad─▒r, fakat en iyi alternatiflerin hangileri oldu─ču halen yo─čun bir tart─▒┼čma konusudur. Katman 1'de ├Âl├žeklendirme i├žin se├ženeklerden baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

1. Blok b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ art─▒rarak her bir bloka daha fazla i┼člemin dahil edilmesini sa─člamak.

2. Yak─▒nda ger├žekle┼čecek Ethereum 2.0 y├╝kseltmesinde oldu─ču gibi, mutabakat mekanizmas─▒n─▒ de─či┼čtirmek.

3. Bir veritaban─▒ b├Âl├╝mleme y├Ântemi olanyatay b├Âl├╝mlemeyi kullanmak.

Katman 1'de iyile┼čtirmelerin uygulamaya koyulmas─▒ ├Ânemli miktarda i┼č y├╝k├╝ gerektirir. ├ço─ču zaman, a─č─▒n t├╝m kullan─▒c─▒lar─▒ de─či┼čiklik konusunda hemfikir olmaz. Bu da toplulukta ayr─▒l─▒klara, hatta 2017'de Bitcoin ve Bitcoin Cash'te ya┼čand─▒─č─▒ gibi bir sert ├žatallanmaya neden olabilir.

SegWit

├ľl├žeklendirme i├žin katman 1 ├ž├Âz├╝mlerine ├Ârnek olarak Bitcoin'in SegWit'i (segregated witness) verilebilir. Bu ├ž├Âz├╝m, blok verilerinin d├╝zenlenme ┼čeklini de─či┼čtirerek (dijital imzalar art─▒k i┼člem girdisinin bir par├žas─▒ de─čildir) Bitcoin'in i┼člem oran─▒n─▒ art─▒rm─▒┼čt─▒r. Bu de─či┼čiklik, a─č─▒n g├╝venli─čini etkilemeden bloklarda i┼člemler i├žin daha fazla bo┼č alan kalmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. SegWit, geriye d├Ân├╝k uyumlu bir yumu┼čak ├žatallanma ile uygulamaya koyulmu┼čtur. Bu da Bitcoin d├╝─č├╝mlerinin hen├╝z SegWit'i dahil edecek ┼čekilde g├╝ncellenmi┼č olmasa bile i┼člemleri y├╝r├╝tmeye devam edebilece─či anlam─▒na gelir.


Katman 1'de yatay b├Âl├╝mleme nedir?

Yatay b├Âl├╝mleme, i┼člem oran─▒n─▒ art─▒rmak i├žin kullan─▒lan pop├╝ler bir katman 1 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝m├╝d├╝r. Bu teknik, blockchaindeki da─č─▒t─▒k kay─▒t defterlerine uygulanabilen bir veritaban─▒ b├Âl├╝mleme ┼čeklidir. Bir a─č ve d├╝─č├╝mleri, i┼č y├╝k├╝n├╝ da─č─▒tmak ve i┼člem h─▒z─▒n─▒ art─▒rmak i├žin farkl─▒ b├Âl├╝mlere ayr─▒l─▒r. Her b├Âl├╝m, t├╝m a─čdaki etkinliklerin bir k─▒sm─▒n─▒ idare eder. Bu da her bir alt b├Âl├╝m├╝n kendi i┼člemleri, d├╝─č├╝mleri ve ayr─▒ bloklar─▒na sahip oldu─ču anlam─▒na gelir.

Yatay b├Âl├╝mlemede, t├╝m blockchainin tam bir kopyas─▒n─▒n t├╝m d├╝─č├╝mler taraf─▒ndan tutulmas─▒na gerek yoktur. Bunun yerine, her d├╝─č├╝m tamamlanan i┼čleri ana a─ča bildirerek yerel verilerinin durumunu payla┼č─▒r. Payla┼č─▒lan bilgiler aras─▒nda adres, bakiye ve di─čer ├Ânemli ├Âl├ž├╝tler yer al─▒r.


Katman 1 ve Katman 2 aras─▒ndaki farklar

Katman 1'de t├╝m sorunlar─▒n iyile┼čtirmelerle ├ž├Âz├╝lmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Teknolojik k─▒s─▒tlamalar nedeniyle baz─▒ de─či┼čikliklerin ana blockchain a─č─▒nda yap─▒lmas─▒ ├žok zor ya da neredeyse imkans─▒zd─▒r. ├ľrne─čin Ethereum, Proof of Stake'e (PoS) y├╝kseltilmektedir, fakat bu s├╝recin geli┼čtirilmesi y─▒llar alm─▒┼čt─▒r.

Baz─▒ kullan─▒m alanlar─▒n─▒n ├Âl├žeklendirme sorunlar─▒ nedeniyle katman 1'de sunulmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Bir blockchain oyununun, i┼člem s├╝relerinin uzunlu─ču g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda Bitcoin a─č─▒n─▒ kullanmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Fakat bu oyun yine de katman 1'in g├╝venli─činden ve merkeziyetsizli─činden faydalanmak isteyebilir. Burada en iyi se├ženek, a─č─▒n ├╝zerine bir katman 2 ├ž├Âz├╝m├╝ in┼ča etmektir.

Lightning Network

Katman 2 ├ž├Âz├╝mleri, katman 1'in ├╝zerine in┼ča edilir ve i┼člemleri kesinle┼čtirmek i├žin katman 1'i kullan─▒r. Bunun ba┼čl─▒ca ├Ârneklerinden biri Lightning Network't├╝r. Trafi─čin ├žok yo─čun oldu─ču zamanlarda Bitcoin a─č─▒n─▒n i┼člemleri tamamlamas─▒ saatler alabilir. Lightning Network, kullan─▒c─▒lar─▒n bitcoinleriyle ana zincirin d─▒┼č─▒nda h─▒zl─▒ ├Âdemeler yapmas─▒na imkan tan─▒r ve nihai bakiye daha sonra ana a─ča bildirilir. Bu s├╝re├ž temelde herkesin i┼člemlerini tek bir kesin kay─▒t alt─▒nda bir araya getirerek zamandan ve kaynaklardan tasarruf sa─člar.┬á


Katman 1 blockchain ├Ârnekleri

Art─▒k katman 1'in ne oldu─čunu bildi─čimize g├Âre baz─▒ ├Ârnekleri inceleyebiliriz. Pek ├žok farkl─▒ t├╝r katman 1 blockchain vard─▒r ve bunlar─▒n ├žo─čunda benzersiz kullan─▒m alanlar─▒ desteklenir. Bunlar Bitcoin ve Ethereum'la s─▒n─▒rl─▒ de─čildir ve her bir a─č, blockchain teknolojisinin merkeziyetsizlik, g├╝venlik ve ├Âl├žeklenebilirlik aras─▒nda bir denge yakalama sorununa y├Ânelik farkl─▒ bir ├ž├Âz├╝m sunar.

Elrond

Elrond, performans─▒n─▒ ve ├Âl├žeklenebilirli─čini art─▒rmak i├žin yatay b├Âl├╝mleme kullanan, 2018 y─▒l─▒nda kurulmu┼č bir katman 1 a─čd─▒r. Elrond blockchaini saniyede 100.000 i┼člem (TPS) ger├žekle┼čtirebilir. A─č─▒n kendine has iki ├Âzelli─či Secure Proof of Stake (sPoS) mutabakat protokol├╝ ve Uyarlanabilir Durum B├Âl├╝mlemedir (Adaptive State Sharding).

Uyarlanabilir Durum B├Âl├╝mleme, a─č kullan─▒c─▒ kaybettik├že ya da kazand─▒k├ža yatay b├Âl├╝mlerin ayr─▒lmas─▒ ve birle┼čtirilmesiyle uygulan─▒r. A─č─▒n durumu ve i┼člemleri de dahil olmak ├╝zere t├╝m mimarisi b├Âl├╝mlere ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Do─črulay─▒c─▒lar─▒n b├Âl├╝mler aras─▒nda ge├ži┼č yapmalar─▒ sayesinde de bir b├Âl├╝m├╝n k├Ât├╝ niyetle ele ge├žirilmesi ihtimali d├╝┼č├╝r├╝l├╝r.

Elrond'un yerel tokeni EGLD i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek, DApp'leri konu┼čland─▒rmak ve a─č─▒n do─črulama mekanizmas─▒nda kat─▒l─▒mc─▒ olan kullan─▒c─▒lar─▒ ├Âd├╝llendirmek i├žin kullan─▒l─▒r. Elrond a─č─▒, PoS mekanizmas─▒n─▒n ├╝retti─či CO2'den daha fazlas─▒n─▒ telafi etti─či i├žin Karbon Negatif sertifikas─▒na da sahiptir.

Harmony

Harmony, yatay b├Âl├╝mleme deste─či sunan bir katman 1 Effective Proof of Stake (EPoS) a─č─▒d─▒r. Blockchainin ana a─č─▒ d├Ârt b├Âl├╝me sahiptir ve bu b├Âl├╝mlerin her biri paralel bir ┼čekilde ├žal─▒┼čarak yeni bloklar olu┼čturur ve bunlar─▒ do─črular. Bir b├Âl├╝m bu s├╝reci kendi h─▒z─▒nda y├╝r├╝tebilir. Bu da farkl─▒ b├Âl├╝mlerin farkl─▒ blok y├╝ksekliklerine sahip olabilece─či anlam─▒na gelir.

Harmony ┼ču anda geli┼čtiricileri ve kullan─▒c─▒lar─▒ kendine ├žekmek i├žin bir "├çapraz Zincir Finans" stratejisi kullanmaktad─▒r. Ethereum (ETH) ve Bitcoin'le g├╝vene dayal─▒ olmayan k├Âpr├╝ler ├Ânemli bir rol oynayarak, k├Âpr├╝lerde genellikle maruz kal─▒nan emanet riskleri olmadan kullan─▒c─▒lar─▒n tokenlerini takas etmesine imkan tan─▒r. Harmony'nin Web3'├╝ ├Âl├žeklendirmek i├žin ba┼čl─▒ca vizyonu Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlara (DAO) ve s─▒f─▒r bilgi ispatlar─▒na dayal─▒d─▒r.

DeFi'nin┬á(Merkeziyetsiz Finans) gelece─činin ├žoklu zincir ve ├žapraz zincir f─▒rsatlar─▒na dayan─▒yor gibi g├Âz├╝kmesi, Harmony'nin k├Âpr├╝ hizmetlerini kullan─▒c─▒lar i├žin cazip k─▒lar. NFT altyap─▒s─▒, DAO ara├žlar─▒ ve protokoller aras─▒ k├Âpr├╝ler ba┼čl─▒ca odak alanlar─▒d─▒r.

Yerel tokeni ONE, i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin kullan─▒l─▒r. Harmony'nin mutabakat mekanizmas─▒na ve y├Âneti┼čimine kat─▒lmak i├žin stake de edilebilir. Bu da ba┼čar─▒l─▒ do─črulay─▒c─▒lara blok ├Âd├╝lleri ve i┼člem ├╝cretleri verilmesine imkan tan─▒r.

Celo

Celo, 2017 y─▒l─▒nda Go Ethereum'dan (Geth) ├žatallanm─▒┼č bir katman 1 a─čd─▒r. Fakat PoS ve bir benzersiz adres sisteminin uygulamaya koyulmas─▒ gibi ├Ânemli de─či┼čiklikler yapm─▒┼čt─▒r. Celo Web3 ekosistemi DeFi, NFT'ler ve ├Âdeme ├ž├Âz├╝mleri i├žerir ve bu ekosistemde bug├╝ne dek 100 milyonun ├╝zerinde i┼člem do─črulanm─▒┼čt─▒r. Celo'da isteyen herkes bir telefon numaras─▒n─▒ ya da e-posta adresini bir herkese a├ž─▒k anahtar olarak kullanabilir. Blockchain standart bilgisayarlardan kolayca ├žal─▒┼čt─▒r─▒labilir ve ├Âzel bir donan─▒ma gerek yoktur.

Celo'nun ba┼čl─▒ca tokeni CELO; i┼člemler, g├╝venlik ve ├Âd├╝ller i├žin standart bir hizmet tokenidir. Celo a─č─▒ cUSD, cEUR ve cREAL sabit coinlerine de sahiptir. Bu coinler kullan─▒c─▒lar taraf─▒ndan olu┼čturulur ve pariteleri MakerDAO'nun DAI'sine benzer bir mekanizmayla korunur. Buna ek olarak, Celo sabit coinleriyle yap─▒lan i┼člemler di─čer t├╝m Celo varl─▒klar─▒yla ├Âdenebilir.

CELO'nun adres sistemi ve sabit coinleri kriptoyu daha eri┼čilebilir k─▒lmay─▒ ve benimsenmeyi art─▒rmay─▒ ama├žlar. Kripto piyasas─▒n─▒n oynakl─▒─č─▒ ve yeni kullan─▒c─▒lar i├žin zorlu─ču bir├žok ki┼či i├žin cesaret k─▒r─▒c─▒ olabilir.

THORChain

THORChain, zincirler aras─▒ ve izne dayal─▒ olmayan bir merkeziyetsiz borsad─▒r (DEX). Cosmos SDK kullan─▒larak geli┼čtirilmi┼č bir katman 1 a─čd─▒r. ─░┼člemleri do─črulamak i├žin Tendermint mutabakat mekanizmas─▒n─▒ kullan─▒r. THORChain'in ba┼čl─▒ca amac─▒, varl─▒klar─▒ endeksleme ya da wrap etme zorunlulu─ču olmadan merkeziyetsiz zincirler aras─▒ likiditeye imkan tan─▒makt─▒r. Birden fazla zincirde yat─▒r─▒m yapanlar i├žin endeksleme ve wrap etme i┼člemleri s├╝rece ekstra riskler ekler.

THORChain esasen yat─▒rma ve ├žekim i┼člemlerini takip eden bir kasa y├Âneticisi i┼člevini g├Âr├╝r. Bu da merkeziyetsiz bir likidite yarat─▒lmas─▒n─▒ sa─člayarak merkezi arac─▒lara y├Ânelik ihtiyac─▒ ortadan kald─▒r─▒r. THORChain'in yerel tokeni RUNE, i┼člem ├╝cretlerinin ├Âdenmesi d─▒┼č─▒nda y├Âneti┼čim, g├╝venlik ve do─črulama i├žin de kullan─▒l─▒r.┬á

THORChain'in Otomatik Piyasa Yap─▒c─▒ (AMM) modeli RUNE'u baz ├žift olarak kullan─▒r. Bu da RUNE'u desteklenen di─čer t├╝m varl─▒klarla takas edebilece─činiz anlam─▒na gelir. Proje bir a├ž─▒dan zincirler aras─▒ bir Uniswap gibi hizmet g├Âr├╝r ve RUNE da likidite havuzlar─▒ i├žin uzla┼čma ve teminat varl─▒─č─▒d─▒r.

Kava

Kava, Cosmos'un h─▒z─▒n─▒ ve birlikte ├žal─▒┼čabilirli─čini Ethereum'un geli┼čtirici deste─čiyle birle┼čtiren bir katman 1 blockchaindir. "Ortak-zincir" mimarisini kullanan Kava Network, hem EVM hem de Cosmos SDK geli┼čtirme ortamlar─▒ i├žin ayr─▒ bir blockchain i├žerir. Cosmos ortak-zincirindeki IBC deste─činin de eklenmesiyle, geli┼čtiriciler Cosmos ve Ethereum ekosistemleri aras─▒nda sorunsuz bir ┼čekilde birlikte ├žal─▒┼čabilen merkeziyetsiz uygulamalar geli┼čtirebilir.┬á

Kava, Tendermint PoS mutabakat mekanizmas─▒n─▒ kullanarak EVM ortak-zincirindeki uygulamalara g├╝├žl├╝ bir ├Âl├žeklenebilirlik sa─člar. KavaDAO taraf─▒ndan fonlanan Kava Network, her bir ortak zincirde kullan─▒m baz─▒nda ilk 100 projeyi ├Âd├╝llendirmek ├╝zere tasarlanm─▒┼č zincir ├╝st├╝ geli┼čtirici te┼čvikleri de sunar.┬á

Kava, yerel bir hizmet ve y├Âneti┼čim tokeni olan KAVA'ya ve USD'ye endeksli bir sabit coin olan USDX'e sahiptir. KAVA, i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin kullan─▒l─▒r ve do─črulay─▒c─▒lar taraf─▒ndan a─č mutabakat─▒n─▒ sa─člamak ├╝zere stake edilir. Kullan─▒c─▒lar, stake ettikleri KAVA'lar─▒ do─črulay─▒c─▒lara delege ederek KAVA emisyonlar─▒ndan bir pay kazanabilir. Staking yapanlar ve do─črulay─▒c─▒lar, a─č─▒n parametrelerini belirleyen y├Âneti┼čim tekliflerinde oy da kullanabilir.┬á

IoTeX

IoTeX, blockchaini Nesnelerin ─░nterneti ile birle┼čtirmeye odaklanan, 2017 y─▒l─▒nda kurulmu┼č bir katman 1 a─čd─▒r. Kullan─▒c─▒lara, cihazlar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču veriler ├╝zerinde kontrol sunarak "makine destekli DApp, varl─▒k ve hizmetlere" imkan tan─▒r. Ki┼čisel verilerinizin bir de─čeri vard─▒r ve bu verileri blockchain ├╝zerinden y├Ânetti─činizde, verilerin m├╝lkiyetinin g├╝venle sizde kalaca─č─▒ garanti alt─▒na al─▒nm─▒┼č olur.

IoTeXÔÇÖin donan─▒m ve yaz─▒l─▒mlar─▒ birle┼čtirmesi, insanlar─▒n kullan─▒c─▒ deneyiminden ├Âd├╝n vermeden gizliliklerini ve verilerini kontrol edebilmeleri i├žin yeni bir ├ž├Âz├╝m sunar. Kullan─▒c─▒lar─▒n ger├žek hayattan verileriyle dijital varl─▒klar kazanmas─▒n─▒ sa─člayan sisteme MakineFi ad─▒ verilir.

IoTeX, Ucam ve Pebble Tracker ad─▒nda dikkate de─čer iki donan─▒m ├╝r├╝n├╝ ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Ucam, kullan─▒c─▒lar─▒n istedikleri yerden ve tam bir gizlilikle evlerini izlemesine imkan tan─▒yan ileri seviye bir ev g├╝venlik kameras─▒d─▒r. Pebble Tracker, 4G deste─čine ve izle-takip et imkan─▒na sahip bir ak─▒ll─▒ GPS'tir. Yaln─▒zca GPS verilerini takip etmekle kalmaz, ayn─▒ zamanda ger├žek zamanl─▒ olarak s─▒cakl─▒k, nem ve hava kalitesi gibi ├ževresel verileri de takip eder.

Blockchain mimarisi anlam─▒nda IoTeX, kendisi ├╝zerine in┼ča edilmi┼č birka├ž katman 2 protokole sahiptir. Blockchain, i┼člemleri kesinle┼čtirmek i├žin IoTeX'i kullanan iste─če uyarlanm─▒┼č a─člar olu┼čturmak i├žin ara├žlar sunar. Bu zincirler birbirleriyle de etkile┼čim kurabilir ve IoTeX ├╝zerinden bilgi payla┼čabilir. Bu durumda da geli┼čtiriciler, IoT cihazlar─▒n─▒n belirli ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak i├žin kolayca yeni bir alt zincir olu┼čturabilir. IoTeX'in coini IOTX; i┼člem ├╝cretleri, staking, y├Âneti┼čim ve a─č do─črulamalar─▒ i├žin kullan─▒l─▒r.



Son S├Âz

G├╝n├╝m├╝z├╝n blockchain ekosisteminde farkl─▒ katman 1 a─člar ve katman 2 protokoller yer almaktad─▒r. Bunlar kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ olabilir, fakat temel kavramlar─▒ ├Â─črendikten sonra genel yap─▒y─▒ ve mimariyi kavramak ├žok daha kolay bir hale gelir. Bu bilgiler, yeni blockchain projelerini incelerken, ├Âzellikle de bu projeler a─člar─▒n birlikte ├žal─▒┼čabilirli─čine ve ├žapraz zincir ├ž├Âz├╝mlere odaklan─▒yorsa faydal─▒ olabilir.