S├╝rekli Vadeli ─░┼člem S├Âzle┼čmesi Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
S├╝rekli Vadeli ─░┼člem S├Âzle┼čmesi Nedir?

S├╝rekli Vadeli ─░┼člem S├Âzle┼čmesi Nedir?

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Jul 15, 2019G├╝ncellenme: May 10, 2023
7m

Vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi (futures contract) nedir?

Vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi, bir emtiay─▒, para birimini ya da ba┼čka bir arac─▒ gelecekteki belirli bir zamanda, daha ├Ânceden belirlenmi┼č bir fiyat ├╝zerinden almak ya da satmak i├žin yap─▒lan bir anla┼čmad─▒r.┬á

Geleneksel spot piyasalar─▒n─▒n aksine vadeli i┼člem piyasalar─▒nda al─▒m sat─▒m hemen ÔÇťuygulanmaya konmazÔÇŁ. Bunun yerine, iki parti ileri bir tarihte uygulamaya konacak bir s├Âzle┼čmeyi al─▒r ve satar. Ayr─▒ca, vadeli i┼člem piyasas─▒, kullan─▒c─▒lar aras─▒nda bir emtian─▒n ya da dijital varl─▒─č─▒n do─črudan ticaretine izin vermez. Bunun yerine, bu ├Â─čeleri temsil eden bir s├Âzle┼čme al─▒n─▒r ve sat─▒l─▒r. Varl─▒klar─▒n (ya da nakit paran─▒n) as─▒l el de─či┼čtirmesi ise s├Âzle┼čme gelecekteki bir tarihte uygulamaya kondu─čunda ger├žekle┼čir.┬á

Basit bir ├Ârnek olarak, bu─čday ya da alt─▒n gibi fiziksel bir emtia ├╝zerinden vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. Baz─▒ geleneksel vadeli i┼člem piyasalar─▒nda, bu s├Âzle┼čmeler teslimat i├žin i┼čaretlenir, yani emtianin fiziksel olarak teslim edilmesi s├Âz konusudur. Sonu├ž olarak, alt─▒n ya da bu─čday─▒n saklanmas─▒ ve ta┼č─▒nmas─▒ gerekir ki bu da ek masraf (ta┼č─▒nma maliyeti olarak bilinir) yarat─▒r. Fakat, art─▒k bir├žok vadeli i┼člem piyasas─▒nda nakit anla┼čmas─▒ bulunur, yani ├╝r├╝nlerin fiziksel olarak el de─či┼čtirmesi yerine s├Âzle┼čme denk gelen nakit para de─čeri ├╝zerinden uygulan─▒r.

Buna ek olarak, vadeli i┼člem piyasalar─▒nda alt─▒n ya da bu─čday─▒n fiyat─▒ s├Âzle┼čmenin uzla┼čma tarihinin ne kadar ileride oldu─čuna g├Âre de─či┼čir. Zaman aral─▒─č─▒ ne kadar geni┼č olursa, ta┼č─▒ma masraf─▒, gelecekteki potansiyel fiyat belirsizli─či ve spot ile vadeli piyasa aras─▒ndaki potansiyel fiyat fark─▒ da o kadar y├╝ksek olur.┬á


Kullan─▒c─▒lar neden vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerini kullan─▒rlar?

  • Hedging (riskten korunma) ve risk y├Ânetimi: vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerinin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒n as─▒l sebebi budur.

  • D├╝┼č├╝k risk: tacirler varl─▒─č─▒n kendisine sahip olmasalar da bu varl─▒─č─▒n performans─▒ ├╝zerine bahse girebilirler.

  • Kald─▒ra├ž: Tacirler kendi hesap bakiyelerinden daha b├╝y├╝k pozisyonlara girebilirler.┬á


S├╝rekli vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi nedir?

S├╝rekli s├Âzle┼čme, vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesinin ├Âzel bir t├╝r├╝d├╝r fakat geleneksel vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerinin aksine bir vade tarihine sahip de─čildir. Yani bir ki┼či pozisyonunu istedi─či kadar uzun s├╝re tutabilir. Bunun d─▒┼č─▒nda, s├╝rekli s├Âzle┼čmelerin al─▒m sat─▒m─▒ altta yatan bir Endeks Fiyat─▒ ├╝zerinden yap─▒l─▒r. Endeks fiyat─▒, bir varl─▒─č─▒n ba┼čl─▒ca spot piyasalar ve bu piyasalar─▒n ticaret hacimleri ├╝zerinden hesaplanan ortalama fiyat─▒d─▒r.

Bu nedenle, geleneksel vadeli s├Âzle┼čmelerin aksine s├╝rekli s├Âzle┼čmeler, spot piyasalara denk ya da ├žok benzer bir fiyat ├╝zerinden al─▒n─▒r ve sat─▒l─▒r. Yine de, geleneksel vadeli s├Âzle┼čmeler ve s├╝rekli s├Âzle┼čmeler aras─▒ndaki en b├╝y├╝k fark geleneksel s├Âzle┼čmelerdeki ÔÇťvade tarihidirÔÇŁ.


Ba┼člang─▒├ž Teminat─▒ Nedir?

Ba┼člang─▒├ž teminat─▒, kald─▒ra├žl─▒ bir pozisyon a├žabilmek i├žin ├Âdemeniz gereken minimum de─čerdir. ├ľrne─čin, 100 BNB ba┼člang─▒├ž teminat─▒ ile 1000 BNB sat─▒n alabilirsiniz (10 kat kald─▒ra├žla). Bu durumda, ba┼člang─▒├ž teminat─▒n─▒z toplam al─▒m─▒n─▒z─▒n %10ÔÇÖu olur. Ba┼člang─▒├ž teminat─▒, normal bir teminat gibi ├žal─▒┼čarak kald─▒ra├žl─▒ pozisyonunuzu destekler.


S├╝rd├╝rme Teminat─▒ nedir?

S├╝rd├╝rme teminat─▒, ticari pozisyonlar─▒ a├ž─▒k tutmak i├žin hesab─▒n─▒zda tutman─▒z gereken minimum teminat miktar─▒d─▒r. E─čer teminat bakiyeniz bu seviyenin alt─▒na d├╝┼čerse ya bir teminat tamamlama ├ža─čr─▒s─▒ al─▒rs─▒n─▒z (sizden hesab─▒n─▒za daha fazla fon eklemeniz istenir) ya da likide edilirsiniz. ├ço─ču kripto para borsas─▒ likidasyonu uygular.┬á

Di─čer bir deyi┼čle, ba┼člang─▒├ž teminat─▒ bir pozisyon a├žarken ortaya koydu─čunuz de─čerdir ve s├╝rd├╝rme teminat─▒ da pozisyonlar─▒ a├ž─▒k tutabilmek i├žin sahip olman─▒z gereken minimum bakiye anlam─▒na gelir. S├╝rd├╝rme teminat─▒, piyasa fiyat─▒na ve hesap bakiyenize (teminat) g├Âre de─či┼čen dinamik bir de─čerdir.┬á


Likidasyon nedir?

E─čer teminat─▒n─▒z─▒n de─čeri, s├╝rd├╝rme teminat─▒n─▒n alt─▒na d├╝┼čerse, vadeli i┼člem s├Âzle┼čmeniz likide edilebilir. BinanceÔÇÖte likidasyon, her bir kullan─▒c─▒n─▒n risk seviyesi ve kald─▒ra├ž oran─▒na (teminat ve net riskine g├Âre) g├Âre farkl─▒ ┼čekillerde yap─▒l─▒r. Toplam pozisyon ne kadar b├╝y├╝kse, gerekli teminat da o kadar y├╝ksektir.

Mekanizma, piyasa ve borsaya g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âsterebilir fakat Binance 1. Seviye likidasyonlar (net risk 500.000 USDTÔÇÖnin alt─▒nda) i├žin %0.5ÔÇÖlik ├žok az bir i┼člem masraf─▒ al─▒r. E─čer likidasyondan sonra hesapta ekstra fon bulunuyorsa, kalanlar kullan─▒c─▒ya geri verilir. E─čer yeterli fon yoksa, kullan─▒c─▒ iflas etmi┼č kabul edilir.

Likide edildi─činizde ekstra i┼člem masraf─▒ ├Âdemeniz gerekir. Bundan ka├ž─▒nmak i├žin, likidasyon fiyat─▒na ula┼čmadan ├Ânce pozisyonlar─▒n─▒z─▒ kapatabilir ya da teminat bakiyenize fon ekleyerek likidasyon fiyat─▒n─▒n mevcut piyasa fiyat─▒ndan uzakla┼čmas─▒n─▒ sa─člayabilirsiniz.


Fonlama Oran─▒ Nedir?

Fonlama, al─▒c─▒lar ve sat─▒c─▒lar aras─▒ndaki g├╝ncel fon oran─▒na g├Âre yap─▒lan d├╝zenli ├Âdemelerden olu┼čur. Fonlama oran─▒ s─▒f─▒r─▒n ├╝zerinde oldu─čunda (pozitif), uzun pozisyonda olan tacirlerin (s├Âzle┼čme al─▒c─▒lar─▒) k─▒sa pozisyonda olanlara (s├Âzle┼čme sat─▒c─▒lar─▒) ├Âdeme yapmas─▒ gerekir. Bunun aksine, negatif fonlama oran─▒ ise k─▒sa pozisyondakilerin uzun pozisyonda olanlara ├Âdeme yapaca─č─▒ anlam─▒na gelir.

Fonlama oran─▒n─▒ belirleyen iki ├Â─če vard─▒r: faiz oran─▒ ve prim. Binance vadeli i┼člemler piyasas─▒nda, faiz oran─▒ %0.03 olarak sabittir. Prim ise vadeli i┼člem ve spot piyasalar aras─▒ndaki fiyat fark─▒na ba─čl─▒d─▒r. Binance, fonlama oran─▒ transferleri do─črudan kullan─▒c─▒lar aras─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ndan bunlar i├žin i┼člem masraf─▒ almaz.

Bir s├╝rekli vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi, prim ├╝zerinden al─▒n─▒p sat─▒ld─▒─č─▒nda (spot piyasalardan daha y├╝ksek fiyata) pozitif fonlama oran─▒ nedeniyle uzun pozisyonlar─▒n k─▒sa pozisyonlara ├Âdeme yapmas─▒ gerekir. B├Âyle bir durumun fiyat─▒ a┼ča─č─▒ ├žekmesi beklenir ├ž├╝nk├╝ uzun pozisyonlar kapat─▒lacak ve yeni k─▒sa pozisyonlar a├ž─▒lacakt─▒r.


G├Âsterge Fiyat─▒ (Mark Price) Nedir?

G├Âsterge fiyat─▒, bir s├Âzle┼čmenin ger├žek al─▒m sat─▒m fiyat─▒na (son fiyat) k─▒yasla tahmini ger├žek de─čeridir (adil fiyat). G├Âsterge fiyat─▒ hesaplamas─▒, piyasan─▒n ├žok oynak oldu─ču d├Ânemlerde kar┼č─▒la┼č─▒labilecek adil olmayan likidasyonlar─▒n ├Ân├╝ne ge├žer.

Yani Endeks Fiyat─▒ spot piyasalar─▒n fiyat─▒yla ilgiliyken, g├Âsterge fiyat─▒ s├╝rekli vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerinin adil de─čerini temsil eder. BinanceÔÇÖte g├Âsterge fiyat─▒, Endeks Fiyat─▒na ve fonlama oran─▒na ba─čl─▒d─▒r ve ÔÇťger├žekle┼čmemi┼č PnLÔÇŁ hesaplamas─▒n─▒n temel bir ├Â─česidir.


PnL nedir?

PnL, kar ve zarar anlam─▒na gelir ve bunlar ger├žekle┼čmi┼č ya da ger├žekle┼čmemi┼č olabilirler. S├╝rekli vadeli i┼člemler piyasas─▒nda a├ž─▒k bir pozisyonunuz oldu─čunda PnLÔÇÖiniz ger├žekle┼čmemi┼čtir, yani pozisyon piyasa hareketlerine g├Âre hala de─či┼čiklik g├Âstermektedir. Pozisyonunuzu kapatt─▒─č─▒n─▒zda, ger├žekle┼čmemi┼č PnL ger├žekle┼čmi┼č PnL haline gelir (k─▒smen ya da tamamen).

Ger├žekle┼čmi┼č PnL, kapanm─▒┼č bir pozisyondan kaynaklanan kar ya da zarar─▒ ifade etti─či i├žin g├Âsterge fiyat─▒ ile do─črudan bir ili┼čki i├žinde de─čildir, yaln─▒zca tekliflerin uygulanma fiyat─▒yla ili┼čkilidir. Di─čer yandan, ger├žekle┼čmemi┼č PnL s├╝rekli de─či┼čim i├žindedir ve likidasyonun ba┼čl─▒ca sebebidir. Bu nedenle g├Âsterge fiyat─▒, ger├žekle┼čmemi┼č PnL hesaplamalar─▒n─▒n do─čru ve adil oldu─čundan emin olmak i├žin kullan─▒l─▒r.


Sigorta Fonu Nedir?

En basit haliyle Sigorta Fonu kay─▒p ya┼čayan tacirlerin bakiyelerinin s─▒f─▒r─▒n alt─▒na d├╝┼čmesini engellerken, kazanan tacirlerin karlar─▒n─▒ alabilmesini garanti eder.

├ľrnek olarak, AliceÔÇÖin Binance vadeli i┼člem hesab─▒nda, coin ba┼č─▒na 20 USDÔÇÖden 10x BNB uzun pozisyon a├žmak i├žin kulland─▒─č─▒ 2000 USDÔÇÖsi oldu─čunu varsayal─▒m. Burada Alice s├Âzle┼čmeyi BinanceÔÇÖten de─čil ba┼čka bir tacirden almaktad─▒r. Al─▒m sat─▒m─▒n di─čer ucunda da ayn─▒ b├╝y├╝kl├╝kte k─▒sa pozisyona sahip Bob vard─▒r.

10 kat kald─▒ra├ž nedeniyle Alice art─▒k 2000 USD teminatla 1000 BNB pozisyonuna (20.000 USD de─čerinde) sahiptir. Fakat, e─čer BNB fiyat─▒ 20 USDÔÇÖden 18 USDÔÇÖye d├╝┼čerse AliceÔÇÖin pozisyonu otomatik olarak kapat─▒labilir. Bu da AliceÔÇÖin varl─▒klar─▒n─▒n likide edilece─či ve 2000 USD teminat─▒n─▒ tamamen kaybedece─či anlam─▒na gelir.

E─čer sistem herhangi bir sebeple AliceÔÇÖin pozisyonlar─▒n─▒ zaman─▒nda kapatamazsa ve piyasa fiyat─▒ d├╝┼čmeye devam ederse, pozisyon kapat─▒lana kadar kay─▒plar─▒ kar┼č─▒lamak i├žin Sigorta Fonu devreye girer. Bu durum AliceÔÇÖi ├žok fazla etkilemez ├ž├╝nk├╝ varl─▒klar─▒ likide edilmi┼č ve bakiyesi s─▒f─▒ra d├╝┼čm├╝┼čt├╝r fakat bu sayede BobÔÇÖun kar─▒n─▒ alabilece─či garantilenmi┼č olur. Sigorta fonu olmadan AliceÔÇÖin bakiyesi 2000 USDÔÇÖden s─▒f─▒ra d├╝┼čmekle kalmay─▒p negatife de d├Ânebilir.

Fakat uygulamada AliceÔÇÖin uzun pozisyonu muhtemelen bu a┼čamadan daha ├Ânce kapan─▒rd─▒ ├ž├╝nk├╝ s├╝rd├╝rme teminat─▒ gerekli minimumun alt─▒na d├╝┼čerdi. Likidasyon i┼člem masraflar─▒ do─črudan Sigorta Fonuna gider ve geriye kalan fonlar─▒n tamam─▒ kullan─▒c─▒lara geri verilir.

Dolay─▒s─▒yla Sigorta Fonu, likide edilen kullan─▒c─▒lardan al─▒nan teminat─▒n iflas etmi┼č hesaplar─▒n kay─▒plar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere kullan─▒lmas─▒ i├žin tasarlanm─▒┼č bir mekanizmad─▒r. Normal piyasa ko┼čullar─▒nda, kullan─▒c─▒lar likide edildik├že Sigorta Fonunun devaml─▒ olarak b├╝y├╝mesi beklenir.

├ľzetle, kullan─▒c─▒lar pozisyonlar─▒ ba┼čaba┼č noktas─▒na ya da negatif bir de─čere ula┼čmadan ├Ânce likide edildik├že Sigorta Fonu b├╝y├╝me g├Âsterir. Fakat daha u├ž durumlarda, sistem b├╝t├╝n pozisyonlar─▒ kapatamaz ve potansiyel kay─▒plar─▒ kar┼č─▒lamak i├žin Sigorta Fonu kullan─▒l─▒r. Bu durum nadir olarak g├Âr├╝lse de, y├╝ksek oynakl─▒k ve d├╝┼č├╝k piyasa likiditesi d├Ânemlerinde ortaya ├ž─▒kabilir.


Otomatik kald─▒ra├ž kald─▒rma nedir?

Otomatik kald─▒ra├ž kald─▒rma yaln─▒zca, Sigorta Fonunun ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒ durumlarda (├Âzel durumlar s─▒ras─▒nda) kar┼č─▒ partinin likide edilmesi i├žin uygulanan bir y├Ântemdir. Ne kadar d├╝┼č├╝k olas─▒l─▒kl─▒ olsa da b├Âylesi bir durum kardaki tacirlerin karlar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n, kay─▒p durumundaki tacirlerin kay─▒plar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ i├žin kullan─▒lmas─▒n─▒ gerektirebilir. Ne yaz─▒k ki, kripto para piyasalar─▒ndaki mevcut oynakl─▒k ve m├╝┼čterilere sunulan y├╝ksek kald─▒ra├ž seviyeleri nedeniyle bu olas─▒l─▒ktan tamamen ka├ž─▒nmak m├╝mk├╝n de─čildir.

Di─čer bir deyi┼čle kar┼č─▒ taraf likidasyonu, Sigorta Fonunun t├╝m iflas etmi┼č pozisyonlar─▒ kar┼č─▒layamad─▒─č─▒ durumlarda at─▒lacak son ad─▒md─▒r. Genellikle, en y├╝ksek kara (ve kald─▒raca) sahip hesaplar en y├╝ksek katk─▒da bulunurlar. Binance kullan─▒c─▒lara otomatik kald─▒ra├ž kald─▒rma listesinde hangi s─▒rada olduklar─▒n─▒ g├Âsteren bir g├Âsterge kullan─▒r.

BinanceÔÇÖin vadeli i┼člemler piyasas─▒nda sistem, otomatik kald─▒ra├ž kald─▒rmadan ka├ž─▒nmak i├žin m├╝mk├╝n olan her t├╝rl├╝ ad─▒m─▒ atar ve bu uygulaman─▒n etkilerini en aza indirmeyi hedefleyen birka├ž ├Âzellik sunar. E─čer bu durum ger├žekle┼čirse, kar┼č─▒ taraf likidasyonu i┼člem masraf─▒ al─▒nmadan yap─▒l─▒r ve etkilenen kullan─▒c─▒lara hemen bir uyar─▒ g├Ânderilir. Kullan─▒c─▒lar istedikleri zaman pozisyonlara tekrar girebilirler.