Зыяндуу программа
Зыяндуу программа — компьютер системаларына жана тармактарына кирүү, зыян келтирүү же аларга уруксатсыз жетки алуу үчүн атайылап түзүлгөн ар кандай программалык камсыздоо же код.
Зыяндуу программанын негизги өзгөчөлүгү — ал системага уруксатсыз жана адатта колдонуучуга алдын ала билдирбестен кирет. Зыяндуу программа ар кандай функцияларды аткара алат, анын ичинде маалымат уурдоо, опузалоо, тыңчылык, системаны үзгүлтүккө учуратуу, алыстан башкаруу жана алдамчылык маалыматты таратуу бар.
Зыяндуу программа — зыяндуу программалык камсыздоонун көптөгөн түрлөрүн камтыган жалпы термин.
Кун талап кылуучу программа: Системаны көзөмөлгө алып, файлдарды же катуу дискти шифрлеп, адамдарды же уюмдарды өз маалыматтарына же системаларына кайра кирүү мүмкүнчүлүгүн калыбына келтирүү үчүн кун төлөөгө мажбурлайт.
Баскыч басууларын каттоочу программалар: Баскычтоптогу басууларды көзөмөлдөп, жөнөтөт, адатта сырсөздөр, колдонуучу аттары жана каржылык маалыматтар сыяктуу купуя маалыматты уурдоо үчүн колдонулат.
Трояндар: Колдонуучуну орнотууга көндүрүү үчүн пайдалуу программа болуп көрүнгөн алдамчы программалар. Орнотулгандан кийин, алар башка зыяндуу программаларды жеткирүү же купуя маалыматты уурдоо үчүн колдонулушу мүмкүн.
Тыңчы программалар: Жабырлануучунун аракеттерин байкап, маалымат чогултат жана колдонуучунун билүүсүз же макулдугусуз белгилүү бир тарапка жөнөтөт.
Компьютер курттары: Тармактар аркылуу жайылып, системанын ресурстарын сарптаган өзүн-өзү көбөйтчү программалар. Вирустардан айырмаланып, компьютер курттары файлдарга жабышпайт жана адамдын катышуусуз эле системалардын ортосунда тарай алат.
Жарнамалык программа: Компьютерде ашыкча жарнамалык калкып чыккан терезелердин пайда болушуна алып келет, адатта киреше табуу үчүн. Көп учурда башка программаларга кошо орнотулуп, системаларды кошумча зыяндуу программаларга көбүрөөк алсыз кылып коюшу мүмкүн.
Ботнеттер: Чабуулчу тарабынан башкарылган, жугушкан компьютерлердин тармактары; алар биргелешип зыяндуу максаттар үчүн иштейт, мисалы, бөлүштүрүлгөн тейлөөдөн баш тарттыруу (DDoS) чабуулдарын жүргүзүү же спам жөнөтүү.
Руткиттер: Зыяндуу программаны аныктоодон жашыруу үчүн системанын администратордук артыкчылыктарын ээлеп алып, зыяндуу программаларды табууну жана өчүрүүнү кыйындатат.
Маалыматты өчүрүүчү программалар: Кирген компьютердеги же тармактагы бардык маалыматты толугу менен өчүрөт. Алар саботаж үчүн же маалымат уурдалгандан кийин чабуулчунун изин жашыруу үчүн колдонулушу мүмкүн.
Уруксатсыз криптомайнинг: Компьютер ээсинин макулдугусуз анын ресурстарын
криптовалюта майнинги үчүн колдонгон зыяндуу аракет.
Криптовалюта колдонуучулары зыяндуу программанын айрым түрлөрүнө өзгөчө алсыз болушу мүмкүн. Ишенимдүү антивирус программасын колдонуу жана шектүү шилтемелерден алыс болуу сыяктуу жакшы коопсуздук адаттарын кармануу зыяндуу программа жугуу тобокелдигин азайтууга жардам берет.