Bir DAO Nas─▒l Olu┼čturulur?
Ana sayfa
Makaleler
Bir DAO Nas─▒l Olu┼čturulur?

Bir DAO Nas─▒l Olu┼čturulur?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Feb 18, 2022G├╝ncellenme: Nov 11, 2022
7m

K─▒sa ├ľzet

DAO; DApp'ler, projeler ve kripto yat─▒r─▒m fonlar─▒ taraf─▒ndan s─▒k├ža kullan─▒lan bir y├Âneti┼čim t├╝r├╝d├╝r. DAO'lar a├ž─▒k ve merkeziyetsiz olmalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra kendi kendini y├╝r├╝ten ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerle ├žal─▒┼čma becerileri sayesinde olduk├ža pop├╝lerdir. Bir DAO olu┼čturmak i├žin tekliflerinizi ve oylar─▒n─▒z─▒ y├Ânetebilecek bir teknik ├ž├Âz├╝m gereklidir. ─░htiya├žlar─▒n─▒za hitap edebilecek a├ž─▒k kaynakl─▒ farkl─▒ se├ženekler mevcuttur.


Giri┼č

Kriptonun k├Âklerinin merkeziyetsizli─če dayanmas─▒, blockchain d├╝nyas─▒nda DAO'lar─▒ pop├╝ler bir y├Âneti┼čim modeli haline getirmi┼čtir. Biraz teknik bilgi ve baz─▒ ara├žlarla h─▒zla bir DAO olu┼čturman─▒z m├╝mk├╝nd├╝r. Fakat ├Âncelikle, iyi bir plana ve sizi destekleyecek bir toplulu─ča ihtiyac─▒n─▒z vard─▒r. Bu makalemizde en temelde nelere ihtiyac─▒n─▒z oldu─čunuzdan ve DAO'nuzu nas─▒l olu┼čturabilece─činizden bahsedece─čiz.


DAO nedir?

DAO, Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon anlam─▒na gelir. ─░sminden de anla┼č─▒labilece─či gibi DAO'lar, bilgisayar koduyla otomatik hale getirilmi┼č ve isteyen herkesin kat─▒l─▒m─▒na a├ž─▒k (baz─▒ temel ┼čartlar─▒ yerine getirdikleri m├╝ddet├že) organizasyonlard─▒r. Otonom olmak, s├╝re├žlerin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝n insan m├╝dahalesi olmadan ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝ld├╝─č├╝ anlam─▒na gelir. DAO, fonlar─▒ ve projeyi ortakla┼ča idare eden bir topluluk taraf─▒ndan yarat─▒l─▒r ve y├Ânetilir.
DAO'lar, Ethereum'un 2016 giri┼čim sermayesi fonu "The DAO" ile tan─▒n─▒r hale gelmi┼čtir. Ne yaz─▒k ki token sat─▒┼č─▒n─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ haftas─▒nda koddaki bir a├ž─▒k nedeniyle proje bir sald─▒r─▒ya u─čram─▒┼čt─▒r. Fakat daha sonras─▒nda fonlar bir sert ├žatallanma ile kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lk zamanlardaki zorluklara ra─čmen DAO kavram─▒ y─▒llar i├žinde geli┼čmi┼č ve art─▒k Merkeziyetsiz Finans (DeFi) projeleri i├žin en pop├╝ler y├Âneti┼čim modellerinden biri haline gelmi┼čtir.
DAO'lar birbirlerinden farkl─▒d─▒r, fakat ├žo─čunda ayn─▒ temel prensipler uygulan─▒r. DAO'nun y├Âneti┼čim tokeninden tutan herkes, elindeki token miktar─▒yla do─čru orant─▒l─▒ bir ┼čekilde oylama g├╝c├╝ne sahiptir. Token sahipleri, DAO'nun ├žal─▒┼čma ┼čekline y├Ânelik de─či┼čiklik teklifleri de yapabilir.


Neden bir DAO olu┼čturmal─▒y─▒m?

Kripto projeleri i├žin DAO'lar baz─▒ ├Ânemli avantajlara sahiptir. Muhtemelen en ├Ânemlisi de modelin ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelere dayanmas─▒d─▒r. Bu zincir ├╝st├╝ kod par├žalar─▒ DAO'lar─▒ daha az insan m├╝dahalesiyle ├žal─▒┼čabilir hale getirir. ├ľrne─čin, bir teklifin sonu├žlar─▒ zincir ├╝zerinde yay─▒nlanabilir ve bu sonu├žlar da ├Ânerilen de─či┼čikli─či otomatik olarak tetikleyebilir. Yeni bir teklif sans├╝rlenemez ve oylarda hile yapmak teknik olarak m├╝mk├╝n de─čildir.

DAO'lar ├Âzellikle de ├žo─čunlukla anonim olan topluluklar─▒ organize etmek i├žin kullan─▒┼čl─▒d─▒r. Ger├žek kimli─čini payla┼čman─▒n getirdi─či sorumluluk, anonim topluluklarda ├žo─ču zaman s├Âz konusu de─čildir ve tan─▒mad─▒─č─▒n─▒z insanlara g├╝venmeniz gerekir. DAO sayesinde topluluk, b├╝t├╝nl├╝─č├╝ garanti alt─▒na alan bir teknolojiden faydalanarak kendi kendini organize edebilir. Bir├žok proje uluslararas─▒ ekiplere sahip oldu─čundan, geleneksel bir organizasyonu ya da birimi olu┼čturmaktan da daha kolayd─▒r. Son olarak DAO, insanlar─▒ organize etmek i├žin daha uygun maliyetli bir se├ženektir. ├ťcretsiz olarak ya da d├╝┼č├╝k bir ├╝cretle bir DAO olu┼čturman─▒z m├╝mk├╝nd├╝r.

DAO'nun kararlar─▒ndan sizi sorumlu tutaca─č─▒n─▒ anlaman─▒z ├Ânemlidir. G├╝c├╝ merkeziyetsiz hale getirdi─činizde, art─▒k projenizin t├╝m kontrol├╝ sizin elinizde olmayacakt─▒r. Y├Âneti┼čim kararlar─▒n─▒ g├Âz ard─▒ etmeye karar verirseniz, olumsuz sonu├žlarla kar┼č─▒la┼čman─▒z neredeyse ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r.


Bir DAO i├žin nelere ihtiya├ž vard─▒r?

Ba┼čar─▒l─▒ bir DAO, di─čer ┼čeylerin yan─▒ s─▒ra en az a┼ča─č─▒daki be┼č ├Âzelli─če sahip olmal─▒d─▒r:

1. DAO'nun bir amaca ihtiyac─▒ vard─▒r. DAO'lar en temelde projeleri ve fonlar─▒ organize etmenin bir yoludur. ─░yi bir proje ve neden yoksa DAO'nuzun bir ├žal─▒┼čma amac─▒ olmayacakt─▒r.
2. DAO i├žin bir oylama mekanizmas─▒ gereklidir. Oylamalar, insanlar─▒n DAO ile etkile┼čim kurmak ve de─či┼čiklikler yapmak i├žin ba┼čl─▒ca yoludur. Oylama mekanizmas─▒ olu┼čturman─▒n farkl─▒ yollar─▒ vard─▒r. Kendi oylama mekanizman─▒z─▒ yaratabilir ya da ileride bahsedece─čimiz gibi ├╝├ž├╝nc├╝ parti bir sa─člay─▒c─▒ kullan─▒labilirsiniz. DAO'nuz daha sonra mekanizmay─▒ de─či┼čtirmek ├╝zere bile oylama yapabilir, fakat ba┼člarken bir mekanizman─▒z olmas─▒ gereklidir.
3. DAO'nun bir y├Âneti┼čim tokenine ya da hisse sistemine sahip olmas─▒ gereklidir. ─░nsanlar, DAO'da s├Âz sahibi olduklar─▒n─▒ nas─▒l ispat edebilir? Y├Âneti┼čim tokeni kullan─▒m─▒ olduk├ža yayg─▒nd─▒r ve token ├žo─ču zaman bir hizmet tokeni de olabilir. Bir hisse sistemi, kullan─▒c─▒lar─▒n kripto paralar─▒n─▒ yat─▒r─▒m ama├žl─▒ olarak DAO'ya yat─▒rd─▒─č─▒ fonlarda daha yayg─▒nd─▒r.
4. DAO'nun bir toplulu─ča ihtiyac─▒ vard─▒r. Daha fazla ki┼činin kat─▒lmas─▒ ve DAO'nun y├Âneti┼čimine dahil olmas─▒ sayesinde merkeziyetsizlik de g├╝├žlenir. Bu sayede, g├╝├ž daha fazla payda┼č aras─▒nda da─č─▒t─▒l─▒r.
5. DAO'nun fonlar─▒n─▒ y├Ânetmek i├žin bir y├Ânteme ihtiyac─▒ vard─▒r. ├ço─ču DAO'nun bir hazinesi bulunur ya da topluluk fonlamas─▒na eri┼čimi vard─▒r. Bu fonlar genellikle bir ├žoklu imza c├╝zdan─▒nda tutulur ve bu c├╝zdan yaln─▒zca t├╝m ├Ânemli kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n onaylamas─▒ durumunda kullan─▒labilir.


Kendi DAO'mu nas─▒l olu┼čturabilirim?┬á

Teknik anlamda, oylar─▒ ve teklifleri idare etmek i├žin bir mekanizmaya ihtiyac─▒n─▒z olacakt─▒r. A├ž─▒k kaynakl─▒ farkl─▒ birka├ž ├ž├Âz├╝mden birini kullanabilirsiniz. Aragon, Ethereum blockchaini i├žin pop├╝ler bir se├ženektir. Snapshot da birden fazla blockchain ├╝zerinde ├žal─▒┼čan bir di─čer alternatiftir. Bunlar─▒n hepsi kabaca ayn─▒ yap─▒y─▒ sunar, fakat sunma ┼čekilleri farkl─▒l─▒k g├Âsterebilir. Baz─▒ DAO sistemleri zincir ├╝st├╝ oylamalarla ├žal─▒┼č─▒rken di─čerlerinde oylamalar zincir d─▒┼č─▒d─▒r. Hangisini se├žece─činiz DAO'nuzun neye daha fazla ├Ânem verdi─čine ba─čl─▒d─▒r.
DAO'nuzu bir blockchain ├╝zerine kullan─▒ma sunmak i├žin gerekli i┼člem ├╝cretlerini kar┼č─▒layacak kadar kripto bulundurmay─▒ unutmaman─▒z ├Ânemlidir.


Aragon

Aragon; Ethereum, Polygon, Andromeda ve Harmony ├╝zerinde bir DAO organizasyonu yaratman─▒za imkan tan─▒r. Proje, Aragon istemcisi arac─▒l─▒─č─▒yla a├ž─▒k kaynakl─▒ yaz─▒l─▒mlar sunarak iste─če uyarlanm─▒┼č DAO'lar yaratmaya imkan tan─▒r. Proje de bir DAO taraf─▒ndan y├Ânetilmektedir ve Aragon'un toplad─▒─č─▒ fonlar─▒ y├Ânetmek i├žin kar amac─▒ g├╝tmeyen kendine ait bir organizasyona sahiptir.

Aragon ile bir DAO olu┼čturmak olduk├ža basittir. Bunu yapabilmek i├žin ┼čunlara ihtiyac─▒n─▒z vard─▒r:

1. Bir Ethereum Name Service alan─▒ edinin.
2. DAO olu┼čturma ├╝cretini (0,2 ETH art─▒ gas ├╝cretleri) ├Âdemeye yetecek kadar kripto bulundurun.
3. Aragon DApp'i ├╝zerinden ENS alan─▒yla ba─člant─▒l─▒ bir organizasyon olu┼čturun. ├ľnceden ayarlanm─▒┼č birka├ž organizasyon yap─▒s─▒ndan birini kullanabilirsiniz.
4. Oylama s├╝resi ve gerekli destek y├╝zdesi gibi ayarlan─▒z─▒ yap─▒land─▒r─▒n ve DAO'yu kullan─▒ma a├ž─▒n.
Daha fazla bilgiye Aragon'un SSS'lerinden ula┼čabilirsiniz.


Snapshot

Snapshot, iste─če uyarlanabilir bir zincir d─▒┼č─▒ oylama mekanizmas─▒d─▒r. Token sahiplerinin bir anl─▒k g├Âr├╝nt├╝s├╝ne dayanarak oylama yapmak i├žin c├╝zdanlar arac─▒l─▒─č─▒yla dijital imzalar─▒ kullan─▒r. Belirli bir blok se├žilir ve t├╝m token sahiplerinin ve/veya staking yapanlar─▒n birikimleri not edilir. Bu da kullan─▒c─▒lar─▒n bir a├ž─▒k oylamay─▒ etkilemek amac─▒yla daha fazla token almalar─▒n─▒ engeller. Oylar─▒ zincir d─▒┼č─▒nda tutmak, kullan─▒c─▒lar─▒n birden fazla blockchain ├╝zerinde y├Âneti┼čim tokenine sahip oldu─ču ├žok zincirli projelerde verimli ├žal─▒┼č─▒r.

Snapshot ├╝zerinde oylama sisteminizi yaratman─▒z i├žin ┼čunlar─▒ yapman─▒z gereklidir:

1. Bir ENS alan─▒ edinin. Bu alan, projenizin ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ blockchain'den ba─č─▒ms─▒z olarak Ethereum ana a─č─▒ ├╝zerinde olmal─▒d─▒r.
2. Snapshot'─▒ ENS alan─▒n─▒za ba─člay─▒n.
3. Y├Âneticiler, oylama g├╝c├╝ staretejileri, ┼čartlar vb. gibi alan ayarlar─▒n─▒z─▒ ├Âzelle┼čtirin.
4. Alan─▒n─▒z─▒ do─črulay─▒n. Bunun i├žin en az 1.000 ├╝ye ve ilgili projeye y├Ânelik m├╝lkiyet ispat─▒ gereklidir.
Talimatlar─▒n tamam─▒na Snapshot'un belgelerinden ula┼čabilirsiniz.


DAOstack Alchemy

DAOstack Alchemy, Ethereum ve Gnosis Chain (├Ânceki ad─▒yla xDAI) ├╝zerinde DAO'lar yaratmak i├žin bir ara├žt─▒r. Kullan─▒c─▒ aray├╝zleri arac─▒l─▒─č─▒yla olduk├ža basit bir DAO olu┼čturabilir, DAO ├╝yeleri ekleyebilir ve organizasyonunuzu a├žabilirsiniz. Bu makalenin yaz─▒ld─▒─č─▒ tarih itibar─▒yla Ethereum ├╝zerinde bir DAO olu┼čturman─▒n maliyeti yakla┼č─▒k 0,2 Etherdir (ETH), fakat bu durumda bir ENS'ye ihtiyac─▒n─▒z yoktur.

Bir DAOstack DAO'su olu┼čturmak i├žin c├╝zdan─▒n─▒z─▒ projenin DApp'ine ba─člay─▒n, belirtilen d├Ârt ad─▒m─▒ tamamlay─▒n ve ├╝cretinizi ├Âdeyin. DAO'yu ba┼čar─▒yla kullan─▒ma sunmak i├žin yakla┼č─▒k 0,2 ETH'ye ihtiyac─▒n─▒z olacakt─▒r.


Ba┼čar─▒l─▒ DAO ├Ârnekleri

En iyi ├žal─▒┼čan kural ve d├╝zenlemelerden biraz ilham almak isterseniz, kripto d├╝nyas─▒n─▒n tan─▒nm─▒┼č baz─▒ DAO'lar─▒na g├Âz atabilirsiniz. Bunlardan baz─▒lar─▒ b├╝y├╝k i┼čletmeler gibi ├žal─▒┼čan son derece ayr─▒nt─▒l─▒ ve a├ž─▒k organizasyonlar y├╝r├╝tmektedir. ─░nceleyebilece─činiz ├Ârneklerden baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

MakerDAO

MakerDAO, piyasadaki en eski, en ba┼čar─▒l─▒ DAO'lardan biridir. Organizasyon, kripto teminatl─▒ DAI sabit coinini y├Ânetir. Teklifler, teknik olmayan kararlar i├žin Y├Âneti┼čim Anketleri ve ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmedeki de─či┼čiklikler i├žin Y├Ânetici Oylamalar─▒ ┼čeklinde ikiye ayr─▒l─▒r. Projenin y├Âneti┼čim DAO tokeni MKR'den tutan herkes kat─▒l─▒mc─▒ olabilir.┬á

Aave

Aave, ERC-20 tokeni AAVE'ye sahip olan or AAVE stake eden herkesin DAO'sunda kat─▒l─▒mc─▒ olmas─▒na imkan tan─▒yan Ethereum ├╝zerindeki bir DeFi platformudur. Aave y├Âneti┼čimi, projedeki de─či┼čiklerin d─▒┼č─▒nda fikirleri fonlamak i├žin Aave Burslar─▒n─▒ ve protokol ├╝zerinde in┼ča edilecek yeni projeleri de oylar.

Uniswap

Uniswap, DeFi projelerinin yarat─▒lmas─▒na ilham vermi┼č olan bir ├žoklu zincir Otomatik Piyasa Yap─▒c─▒d─▒r (AMM). En b├╝y├╝k merkeziyetsiz borsalardan biridir ve UNI sahipleri teklifler yaratabilir ya da var olan teklifleri oylayabilir. Yeni bir teklif g├Ândermek i├žin UNI'nin toplam arz─▒n─▒n en az %0,25'ine sahip olman─▒z gereklidir. Kararlar─▒n sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde al─▒nmas─▒n─▒ te┼čvik etmek i├žin topluluk ├╝yelerinin de─či┼čiklikler ├╝zerinde tart─▒┼čabilece─či bir y├Âneti┼čim forumu vard─▒r.


Son S├Âz

Kendi DAO'nuzu olu┼čturman─▒z teknik olarak kolay olsa da bir DAO'yu ba┼čar─▒yla y├Ânetmek zordur. G├Ârebilece─činiz ├╝zere DAO'nuzu h─▒zla olu┼čturabilece─činiz basit bir├žok ara├ž vard─▒r. Fakat DAO'nuzu yaratman─▒z─▒n anahtar─▒ projeniz ve toplulu─čunuz olacakt─▒r.