Негизги CPI (Core CPI) азык-түлүк жана энергия сыяктуу баасы өтө өзгөрмөлүү болгон категорияларды эсепке албайт жана саясатты аныктоодо борбордук банктар эң көп көңүл бурган көрсөткүч болуп саналат.
Керектөө бааларынын индекси (CPI) - бул керектөөчүлөр белгилүү бир товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр себети үчүн төлөгөн баалардын убакыттын өтүшү менен орточо кандай өзгөргөнүн өлчөгөн көрсөткүч. Бул себетке, адатта, турак жай, азык-түлүк, транспорт, саламаттыкты сактоо, кийим-кече жана эс алуу сыяктуу категориялар кирет. Ошол себеттин жалпы наркы бир мезгилден экинчи мезгилге чейин кандай өзгөргөнүн көзөмөлдөө аркылуу CPI сатып алуу жөндөмүнүн жана баалардын жалпы деңгээлиндеги өзгөрүүлөрдүн стандартташтырылган көрсөткүчүн камсыздайт.
Ар кайсы өлкөлөр жана статистикалык агенттиктер өздөрүнүн CPI көрсөткүчтөрүн жарыялашат. Америка Кошмо Штаттарында Эмгек статистикасы бюросу (BLS) ай сайын Бардык шаардык керектөөчүлөр үчүн КБИни (CPI-U) жарыялап, 75 шаардык аймакта болжол менен 80 000 бааны көзөмөлдөйт. Башка ири экономикалар эквиваленттүү индекстерди ар кандай аталыштар менен жарыялашат, бирок негизги методологиялар негизинен окшош: салмакталган себет, базалык мезгил жана мезгилдүү тандоо.
CPI ошондой эле социалдык камсыздоо төлөмдөрүн жана субсидияланган кирешелерди индексациялоодо, эмгек келишимдеринде эмгек акынын өсүү көрсөткүчтөрүн аныктоодо жана ИДП (GDP) сыяктуу номиналдык экономикалык көрсөткүчтөрдү инфляциянын таасиринен тазалап, реалдуу көрсөткүчтөрдү эсептөөдө кеңири колдонулат.
CPI эсептөө үчүн адегенде эталон катары базалык мезгил тандалат (анын индекси 100 деп кабыл алынат). Андан кийин ар бир кийинки мезгил үчүн төмөнкү формула колдонулат: CPI = (Учурдагы мезгилдеги товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр себетинин наркы ÷ Базалык мезгилдеги ошол эле себеттин наркы) × 100
CPI = (Учурдагы мезгилдеги товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр себетинин наркы ÷ Базалык мезгилдеги товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр себетинин наркы) × 100
Төмөндөгү мисал гипотетикалык товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр себетинин негизинде 10 жылдык мезгилде CPI кантип эсептелерин көрсөтөт.
Жыл | Себеттин баасы | CPI |
2015 | $100 | 100 |
2016 | $102 | 102 |
2017 | $104 | 104 |
2018 | $107 | 107 |
2019 | $109 | 109 |
2020 | $110 | 110 |
2021 | $115 | 115 |
2022 | $124 | 124 |
2023 | $129 | 129 |
2024 | $133 | 133 |
Каалаган эки мезгилдин ортосундагы инфляциянын же дефляциянын деңгээлин эсептөө үчүн төмөнкүлөрдү колдонуңуз:
Инфляция деңгээли = ((2-мезгилдеги CPI - 1-мезгилдеги КБИ) / 1-мезгилдеги КБИ) × 100
Жогорудагы таблицаны колдонсок, 2021-жылдан 2022-жылга чейин инфляция болжол менен 7,8%га өскөн ((124−115)/115)×100. Бул мисалдуу көрсөткүч ошол мезгилде АКШдагы CPI көрсөткүчүнүн чыныгы өсүшүнө жалпысынан окшош болуп, ага пандемиядан кийинки жеткирүү чынжырларындагы үзгүлтүктөр жана экономиканы колдоо үчүн жүргүзүлгөн стимулдаштыруу чыгымдары негизги себеп болгон.
CPI башкы көрсөткүчү азык-түлүк жана энергия бааларын кошо алганда, бардык себетти камтыйт. Бул категориялар туруксуз болуп, сезондук суроо-талап, геосаясий окуялар же сунуштун таасири менен кескин өзгөрүп турат. Негизги CPI баалардын негизги тенденцияларын так көрсөтүү үчүн азык-түлүк жана энергияны алып салат.
CPI боюнча отчеттор криптовалюта рыногунда да кылдат байкалган маанилүү окуялардын бири болуп калды. Санариптик активдердин баасына пайыздык чендер боюнча күтүүлөр олуттуу таасир тийгизгендиктен, күтүлгөндөн жогору чыккан CPI көрсөткүчү, адатта, пайыздык чендердин төмөндөшү азыраак ыктымал экенин билдирет. Бул өз кезегинде криптовалюталарды кошкондо тобокелдүү активдер үчүн кыска мөөнөттүү терс басымды жаратышы мүмкүн.
2025-жылы АКШнын КБИси орточо эсеп менен 2,6% түздү, бул 2022-2023-жылдардагы эң жогорку көрсөткүчтөрдөн бир топ төмөндөдү, бирок дагы эле ФРСтин 2% максатынан жогору. 2026-жылдын апрель айында CPI жыл сайын 3,8% га жогорулады, энергия баалары негизги кыймылдаткыч күч болуп, жакынкы мөөнөттө чендердин төмөндөшүнө болгон күтүүлөрдү төмөндөттү. CPI маалыматтарынын пайыздык чен чечимдерине кандай таасир этерин түшүнүү крипто рыногунун катышуучуларына макроэкономикалык баалардын кыймылын контексттештирүүгө жардам берет.
CPI макроэкономикалык саясат боюнча чечим кабыл алууда өкмөттөр жана борбордук банктар үчүн гана эмес, керектөөчүлөр үчүн да пайдалуу көрсөткүч болуп саналат. Ал адамдарга убакыттын өтүшү менен өздөрүнүн сатып алуу жөндөмү кандай өзгөрүп жатканын жакшыраак түшүнүүгө жардам берет.