Çerezler Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Çerezler Nedir?

Çerezler Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Sep 30, 2020G├╝ncellenme: Jun 7, 2023
6m

K─▒sa ├ľzet

├çerezler, web taray─▒c─▒n─▒z─▒n bilgisayar─▒n─▒zda saklad─▒─č─▒ metin dosyalar─▒d─▒r. Bir web sitesini ziyaret etti─činizde, bu web sayfas─▒ onu tekrar ziyaret etmeniz ihtimaline kar┼č─▒ sizin hakk─▒n─▒zda biraz bilgi edinmek ister (baz─▒ se├ženek ayarlar─▒ yapm─▒┼č ya da hesab─▒n─▒za girmi┼č olabilirsiniz). En temelde ├žerezler, sizi bu bilgileri daha sonra tekrar girme zahmetinden kurtar─▒r.

Fakat ├žerezler, gizlili─če y├Ânelik baz─▒ kayg─▒lara da neden olur. Daha fazla bilgiye makalemizin geri kalan─▒ndan ula┼čabilirsiniz.


Giri┼č

Bug├╝nlerde, kar┼č─▒n─▒za bir ├çerez Kullan─▒m─▒ bilgilendirme kutusu ├ž─▒kmadan internette dola┼čman─▒z olduk├ža zor. ├çerez ve gizlilik politikalar─▒n─▒ ger├žekten de okuyan o nadir ki┼čilerden biri olabilirsiniz. Fakat ger├žekte, pek ├žo─čumuz ├žok da ├╝zerinde durmadan ├žerez kullan─▒m─▒n─▒ kabul ederiz.

├çerezlerin, kullan─▒c─▒ deneyimini iyile┼čtirmekle ilgili oldu─čunu duymu┼č olabilirsiniz. ├çerezler genellikle, site i├žeri─čini sizin tercihlerinize uygun hale getirmek i├žin kullan─▒l─▒r┬áÔÇô ├Ârne─čin, ├ževrimi├ži al─▒┼čveri┼č sepetinizdeki ├╝r├╝nleri oturumlar aras─▒nda saklamak gibi.

Bu makalede, t├╝m iyi ve k├Ât├╝ yanlar─▒yla ├žerezleri derinlemesine inceleyece─čiz.


Çerez nedir?

├çerez (cookie), bilgisayar─▒n─▒z─▒n bir web sitesi ad─▒na saklad─▒─č─▒ k├╝├ž├╝k bir dosyad─▒r. Programc─▒ Lou Montulli'ye atfedilen ├žerez ismi, magic cookie (sihirli ├žerez) adl─▒ ba┼čka bir hesaplama yap─▒s─▒na dayan─▒r.┬á

Peki, bilgisayarlar neden bu dosyay─▒ saklar? Bunun birka├ž farkl─▒ nedeni vard─▒r. Genel anlamda ├žerezler, bir web sayfas─▒n─▒n sizi hat─▒rlamas─▒na yard─▒mc─▒ olur. Web sitesinde bir ┼čey yapt─▒─č─▒n─▒zda (karanl─▒k moda ge├žmekten oturum a├žmaya kadar herhangi bir ┼čey olabilir) bilgisayar─▒n─▒z bunun bir kayd─▒n─▒ tutar. ─░leride web sitesini bir kez daha ziyaret etti─činizde, bilgileri bu siteyle payla┼č─▒r.


Çerez türleri

Birinci taraf ├žerezler

Herkesin favori bal porsu─ču temal─▒ web sitesi ilovehoneybadgers.com'u ziyaret etti─činizi varsayal─▒m. Burada, ki┼čiselle┼čtirme i├žin bir├žok se├ženek bulunur (├Ârn. fontu Comic Sans'a ├ževirebilir ya da arka plan rengini de─či┼čtirebilirsiniz). Bu tercihlerinizi saklayan bir ├žerez, bilgisayar─▒n─▒za kaydedilir. Ba┼čka bir siteye ge├žer ve daha sonra taray─▒c─▒n─▒z─▒ kapat─▒rs─▒n─▒z, fakat siteye geri geldi─činizde ilovehoneybadgers.com ├žerezde kaydedilmi┼č bilgilere dayanarak ki┼čisel tercihlerinizi tekrar y├╝kler.
Bu kal─▒c─▒ bir ├žerezdir. Taray─▒c─▒n─▒z─▒ kapatman─▒z─▒n ard─▒ndan bile varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r (sayfadan ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒zda yok olan oturum ├žerezlerinin aksine). Bu, birinci taraf bir ├žerezdir ├ž├╝nk├╝ ziyaret etti─činiz web sitesi taraf─▒ndan yarat─▒lm─▒┼čt─▒r (bu ├Ârnekte ilovehoneybadgers.com alan─▒ taraf─▒ndan).


├ť├ž├╝nc├╝ Taraf ├çerezler

Tahmin edebilece─činiz gibi ├╝├ž├╝nc├╝ taraf bir ├žerez, sunucu alan─▒ taraf─▒ndan olu┼čturulmayan bir ├žerezdir. Ziyaret etti─činiz hem ilovehoneybadgers.com'un hem de ba┼čka bir sitenin, kullan─▒c─▒lar─▒na reklam sundu─čunu varsayal─▒m. Bu reklamlar, kodu her iki alan─▒n da web sayfas─▒na i┼členmi┼č olan ayn─▒ sa─člay─▒c─▒dan gelir.┬á
Bu iki siteden birini ziyaret etti─činizde, reklam sa─člay─▒c─▒ takip ama├žl─▒ olarak bir ├╝├ž├╝nc├╝ taraf ├žerez yarat─▒r. Daha sonra, kodlar─▒n─▒n bulundu─ču ba┼čka bir siteyi ziyaret etti─činizde sizi tan─▒r ve ayn─▒ reklamlar─▒ size sunar. En temelde, hedef kitle belirlemede kullanmak ├╝zere bir profil yaratmak amac─▒yla g├Âr├╝nt├╝leme al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒z─▒ takip eder.
┼×a┼č─▒rt─▒c─▒ olmayan bir ┼čekilde ├╝├ž├╝nc├╝ taraf ├žerezler, takip eden ├žerezler olarak da bilinir.



├çerezler nelerden olu┼čur?

T├╝m ├žerezler ayn─▒ de─čildir. Bir ├Ânceki b├Âl├╝mdeki iki ├Ârnekten de g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi ├žerezler ├žok y├Ânl├╝ bir veri t├╝r├╝d├╝r. Ger├žek d├╝nyadan bir ├Ârne─či inceleyelim: Academy'ye Sor'a giri┼č yaparsan─▒z, taray─▒c─▒n─▒z site i├žin bir ├žerez kaydeder. Bu sayede, her sefer oturum a├žmak zorunda kalmadan soru ve cevaplar─▒n─▒z─▒ yay─▒nlayabilirsiniz.
Google Chrome'da ├žerezlerinize, Ayarlar > Gizlilik ve g├╝venlik > ├çerezler ve di─čer site verileri ├╝zerinden ula┼čabilirsiniz. Firefox'ta ise Tercihler > Gizlilik & G├╝venlik > ├çerezler ve Site Verileri sekmelerinden ├žerezlerinizi y├Ânetebilirsiniz (as─▒l i├žerikleri g├Âr├╝nt├╝leyebilmek i├žin Depolama Denet├žisini kullanman─▒z gereklidir).
Oturum a├žt─▒─č─▒n─▒zda Academy'nin size sundu─ču ├žerezin i├žeri─činin ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ incelerseniz (yani bu ara├žla ├žerezin ┼čifresini a├žarsan─▒z) kar┼č─▒n─▒za birka├ž ┼čey ├ž─▒kar:


Eri┼čim sa─člad─▒─č─▒n─▒zda siteye iletti─činiz veri. Ba┼čar─▒yla giri┼č yapman─▒z durumda ├žerez yarat─▒l─▒r.


├çerezdeki bilgiler pek de kapsaml─▒ de─čildir. Az miktarda ki┼čisel veri bulunur (ve bu bilgiler di─čer alanlarla payla┼č─▒lmaz). G├Ârd├╝─č├╝n├╝z say─▒lar, zaman damgalar─▒d─▒r ÔÇô┬ábiri ├žerezin ne zaman olu┼čturuldu─čunu, di─čeri ise s├╝resinin ne zaman dolaca─č─▒n─▒ g├Âsterir. ├çerezi kimin yaratt─▒─č─▒n─▒, kullan─▒c─▒ ad─▒n─▒z─▒, rol├╝n├╝z├╝ (kullan─▒c─▒ ya da moderat├Âr) ve kimlik do─črulamaya y├Ânelik bir dizi g├Âr├╝rs├╝n├╝z.

├çerezler, genellikle bu anahtar-de─čer ├žifti sistemine sahip olur. Bug├╝nlerde bir├žok site bir kullan─▒c─▒ kimli─či sunar. Bir ki┼či siteyi ziyaret etti─činde, sunucu kendi veri taban─▒nda bu ki┼čiye y├Ânelik herhangi bir bilgi olup olmad─▒─č─▒n─▒ kontrol eder ve kullan─▒c─▒ deneyimini bu bilgiye g├Âre ┼čekillendirir.

G├Âr├╝nt├╝leme ge├žmi┼čini silmek isterseniz, genellikle ├žerezleri silme se├žene─či de size sunulur. Bunu yapt─▒─č─▒n─▒zda, site verilerine ├Ânemli bir zarar vermezsiniz. Fakat ├žerez kullanan sitelere geri d├Ând├╝─č├╝n├╝zde giri┼č bilgilerinizi tekrar girmeniz gerekir.


Çerezlerin karanlık yüzü

Yukar─▒daki ├Ârne─čimizden, ├žerezlerin kendi ba┼člar─▒na k├Ât├╝ ┼čeyler olmad─▒klar─▒n─▒ g├Ârebilirsiniz. Birinci taraf ├žerezler ├žo─ču zaman, kullan─▒c─▒ deneyiminizi sorunsuz hale getirmeye ├žal─▒┼č─▒r. Bununla birlikte, ├žerezlerin yaratt─▒─č─▒ potansiyel gizlilik sorunlar─▒n─▒n fark─▒nda olman─▒z da gerekir. En nihayetinde ├žerezler, ki┼čisel verileri toplayabilir ÔÇô┬á├Âyle ki Genel Veri Koruma Y├Ânetmeli─či gibi k─▒s─▒tlay─▒c─▒ veri toplama d├╝zenlemeleri, y├Ânergelerinin bir├žok web sitesi taraf─▒ndan takip edilmesini zorunlu k─▒lar.

├ť├ž├╝nc├╝ taraf ├žerezler, dijital ayak izlerine ├Ânem veren kullan─▒c─▒lar i├žin ├Âzellikle sorunlu olabilir. Okudu─čunuz ve izledi─činiz ┼čeylere dayanarak sizi web'de takip eden reklamlardan ┼č├╝phesiz siz de rahats─▒z olmu┼čsunuzdur. Web sitelerindeki sosyal medyada "payla┼č" d├╝─čmelerine denk geldiniz mi? Bu d├╝─čmeler, onlarla etkile┼čim kurmasan─▒z bile hareketleriniz hakk─▒ndaki bilgileri reklam sa─člay─▒c─▒lara aktarabilir.

Hassasiyet potansiyeli i├žeren bu kadar ├žok veriyi payla┼čmak, hem de bunu ├žo─ču zaman fark─▒nda olmadan yapmak iyi bir ┼čey de─čildir (Cihaz Parmak ─░zi Alma: Bilgileriniz Ne kadar A├ž─▒kta? makalemizi de okuyabilirsiniz). Veri toplayan taraf, k├Ât├╝ niyetli bir profil ├ž─▒karma ├žabas─▒nda olmayabilir, fakat verilerinizi bu ama├žla kullanacak ba┼čka ki┼čilere satabilir.


Çerezlerden kurtulmak

T├╝m ├žerez t├╝rlerini devre d─▒┼č─▒ b─▒rakmak, zay─▒f bir taray─▒c─▒ g├Âr├╝nt├╝leme deneyimine neden olabilir. Fakat g├╝n├╝m├╝zde, ├╝├ž├╝nc├╝ taraf ├žerezleri devre d─▒┼č─▒ b─▒rakmamak i├žin ├žok az neden vard─▒r. Bu t├╝r ├žerezleri devre d─▒┼č─▒ b─▒rakmak, fark─▒nda olmadan yap─▒lan veri payla┼č─▒m─▒ riskini azalt─▒r. Bir web sitesi, ├žerezleri etkinle┼čtirmedi─činiz takdirde eri┼čiminizi k─▒s─▒tl─▒yorsa, ├žerezleri yaln─▒zca ge├žici olarak etkinle┼čtirebilirsiniz.
├ť├ž├╝nc├╝ taraf ├žerezleri engellemenin en temel yolu Takip Edilmeme talebi g├Ândermektir. Fakat buna tam olarak g├╝venmemeniz gerekir ÔÇô bunu yaparak ileri seviye teknolojik bir bariyer koymu┼č olmazs─▒n─▒z, yaln─▒zca web sitesinden size ki┼čiselle┼čtirilmi┼č i├žerik sunmamas─▒n─▒ istersiniz. Bu bir h─▒rs─▒zdan, e┼čyalar─▒n─▒z─▒ ├žalmamas─▒n─▒ istemeniz gibidir. Siteler, bu talebi g├Âz ard─▒ edebilir ÔÇô ve ├žo─ču zaman da bunu yaparlar. En ba┼čta, Takip Edilmeme se├žene─činin herkesin uymas─▒ gereken bir zorunluluk olmas─▒ beklenmi┼č ama bu ger├žekle┼čememi┼čtir.
Art─▒k bir├žok taray─▒c─▒, bu tip ├žerezleri sizin yerinize kendili─činden bloklar (taray─▒c─▒ ayarlar─▒n─▒z─▒ kontrol edebilirsiniz). Taray─▒c─▒n─▒z bunu ba┼čaram─▒yorsa, istenmeyen izlemeleri engelleyen mevcut birka├ž eklenti ve taray─▒c─▒ uzant─▒s─▒ndan birini kullanabilirsiniz. Bunlara ├Ârnek olarak Privacy Badger ve Ghostery verilebilir.


Son d├╝┼č├╝nceler

├çerezleri, internetin k├Ât├╝ karakterleri olarak g├Ârmek do─čru de─čildir. G├╝venlik kategorisindeki di─čer makaleleri okuduysan─▒z, ki┼čisel verileri fark─▒nda olmadan s─▒zd─▒rman─▒n ├žok kolay oldu─čunu biliyorsunuzdur.

Birinci taraf ├žerezler, g├╝n├╝m├╝zde ├ževrimi├ži d├╝nyan─▒n temel par├žalar─▒ndan biridir ve bunun iyi bir nedeni vard─▒r ÔÇô bilgileri cihaz─▒n─▒zda kaydederek deneyiminizin kalitesini art─▒r─▒rlar. ├ť├ž├╝nc├╝ taraf ├žerezler ise sizin yarar─▒n─▒za ├žal─▒┼čmak yerine veri madencili─či yapan birimlerin yarar─▒na ├žal─▒┼č─▒r. Fakat taray─▒c─▒n─▒zdaki ara├žlardan faydalanarak bu t├╝r ├žerezlerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu engelleyebilirsiniz.

─░nternet g├╝venli─činizi art─▒rmak m─▒ istiyorsunuz? VPN'ler, Tor ve u├žtan uca ┼čifreleme hakk─▒ndaki makalelerimizi okuyabilirsiniz.┬á
G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.