Ethereum Plazma Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Ethereum Plazma Nedir?

Ethereum Plazma Nedir?

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Dec 17, 2018G├╝ncellenme: Aug 17, 2023
5m

├ľl├žeklenebilirlik, Ethereum blockchainÔÇÖinin en temel s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan biridir. A─č─▒n ┼ču anda kar┼č─▒ya kar┼č─▒ya oldu─ču kapasite ve h─▒za y├Ânelik s─▒n─▒rlamalar, bu a─č─▒n daha b├╝y├╝k k├╝resel ├žapta kullan─▒m─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žmektedir. ┬á

Ethereum Plasma, Ethereum kurucu ortaklar─▒ndan Vitalik Buterin ve Joseph Poon taraf─▒ndan ├Âne s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Fikir olarak, 2017 y─▒l─▒n─▒n A─čustos ay─▒nda Ethereum blockchainÔÇÖi i├žin ├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝m├╝ tekni─či olarak yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Joseph Poon ayn─▒ zamanda, Thaddeus Dryja ile birlikte Bitcoin i├žin 2015 y─▒l─▒nda ortaya at─▒lan ├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝m├╝ Lightining Network kavram─▒n─▒n yarat─▒lmas─▒ndan da sorumludur. Hem Plasma hem de Lightining Network blockchainÔÇÖler i├žin ├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝mleri olarak sunulmu┼č olsa da, ikisi de kendine has ├Âzelliklere ve ├žal─▒┼čma mekanizmalar─▒na sahiptir.┬á

Bu makalede Ethereum Plasma hakk─▒nda k─▒saca bilgi sunulacakt─▒r fakat PlasmaÔÇÖn─▒n kendi ba┼č─▒na bir proje olmad─▒─č─▒, zincir d─▒┼č─▒ bir ├Âl├žeklenebilirlik tekni─či ya da ├Âl├žeklenebilir uygulamalar yaratmak i├žin farkl─▒ ara┼čt─▒rma gruplar─▒ ya da ┼čirketler taraf─▒nda farkl─▒ yollarla uygulamaya konabilecek bir ana ├žer├ževe oldu─ču unutulmamal─▒d─▒r.┬á

  

Plasma nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Ethereum PlasmaÔÇÖn─▒n ana fikri, as─▒l zincirle (bu durumda Ethereum blockchainÔÇÖi) m├╝mk├╝n olan en az ┼čekilde etkile┼čime ge├žecek ya da ileti┼čim kuracak yan zincirler yap─▒s─▒ olu┼čturmakt─▒r. B├Âyle bir yap─▒, ├žok say─▒da k├╝├ž├╝k zincirin as─▒l zincirin ├╝zerine yerle┼čti─či hiyerar┼čik bir d├╝zen ┬áolan bir blockchain a─čac─▒ ┼čeklinde ├žal─▒┼čmak ├╝zere tasarlanmaktad─▒r. ┬áBu daha k├╝├ž├╝k zincirlere Plasma zincirleri ya da ├žocuk zincirler de denmektedir.┬á

Plasma yap─▒s─▒ ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n ve Merkle a─ča├žlar─▒n─▒n kullan─▒m─▒yla in┼ča edilmi┼č ve bu sayede ├Âz├╝nde as─▒l Ethereum blockchainÔÇÖinin k├╝├ž├╝k kopyalar─▒ olan say─▒s─▒z ├žocuk zincirin yarat─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Her bir ├žocuk zincirin ├╝st├╝ne daha fazla say─▒da zincir yarat─▒labilir, bu da a─čaca benzer yap─▒y─▒ meydana getirir.┬á

Temelde, her bir Plasma ├žocuk zincir farkl─▒ ihtiya├žlara hitap edebilmek i├žin bireysel olarak ├žal─▒┼čmak ├╝zere tasarlanm─▒┼č ├Âzelle┼čtirilebilir ak─▒ll─▒ kontratlard─▒r. Bu da, zincirlerin birbirlerinden ba─č─▒ms─▒z olarak var olabilece─či ve ├žal─▒┼čabilece─či anlam─▒na gelir. Sonu├ž olarak Plasma bu sayede, i┼čletme ve ┼čirketlerin kendi ba─člamlar─▒na ve ihtiya├žlar─▒na y├Ânelik farkl─▒ ┼čekillerde ├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝mleri olu┼čturmalar─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lacakt─▒r.┬á

Dolay─▒s─▒yla, e─čer Plasma ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde geli┼čtirilip Ethereum a─č─▒na uygulanabilirse, ┬áher bir ├žocuk zincir ana zincirin hedefleriyle ili┼čkili olmayan belirli ├Âzel ama├žlar i├žin ├žal─▒┼čmak ├╝zere tasarlanaca─č─▒ndan, ana zincir daha az s─▒k─▒┼č─▒k hale gelecektir. ┬áSonu├ž olarak, ├žocuk zinciler ana zincirin ├╝zerindeki i┼č y├╝k├╝n├╝ hafifletecektir.┬á

  

Sahtekarl─▒k ├ľnlemleri

├çocuk zincirlerle k├Âk zincir aras─▒ndaki ileti┼čim sahtekarl─▒k ├Ânlemleri ile g├╝venceye al─▒nm─▒┼čt─▒r yani a─č─▒ g├╝venli tutmaktan ve k├Ât├╝ niyetli ki┼čileri cezaland─▒rmaktan k├Âk zincir sorumludur.┬á

Her bir ├žocuk zincir, bloklar─▒n onaylanmas─▒ i├žin kendi mekanizmas─▒na ve farkl─▒ mutabakat algoritmalar─▒n─▒n ├╝zerine in┼ča edilebilen belirli bir sahtekarl─▒─ča dayan─▒kl─▒l─▒k uygulamas─▒na sahiptir. ┬áEn yayg─▒n kullan─▒lan mutabakat algoritmalar─▒ Proof of Work, Proof of Stake ve Proof of AuthorityÔÇÖdir

Sahtekarl─▒k ├Ânlemleri herhangi bir k├Ât├╝ niyetli aktivite durumunda kullan─▒c─▒lar─▒n d├╝r├╝st olmayan nodeÔÇÖlar─▒ ihbar edebilmesini, kendi sermayelerini koruyarak al─▒m sat─▒m i┼čleminden ├ž─▒kabilmelerini (bu i┼člem ana zincirler bir etkile┼čim gerektirir) sa─člar. ┬áDi─čer bir deyi┼čle, sahtekarl─▒k ├Ânlemleri Plasma ├žocuk zincirlerin kendi ana zinciri ya da k├Âk zincirinden ┼čikayet├ži olabilmesini sa─člayan bir mekanizma olarak kullan─▒l─▒r.┬á


MapReduce

Plasma whitepaperÔÇÖ─▒ MapReduce hesaplamalar─▒ ad─▒nda ├žok ilgin├ž bir uygulamadan da bahseder. Basit├že a├ž─▒klarsak, MapReduce ├žoklu veritabanlar─▒ aras─▒nda veri hesaplamas─▒ ve veri organizasyonu i├žin ├žok kullan─▒┼čl─▒ olan bir i┼člevler grubudur.

Plasma ba─člam─▒nda, bu veritabanlar─▒ blockchainÔÇÖlerdir ve zincirlerin a─čaca benzer yap─▒s─▒ ┬ázincir a─čac─▒ i├žinde veri do─črulamas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rman─▒n bir yolu olarak MapReduceÔÇÖun ┬ákullan─▒lmas─▒na izin verir. Bu sayede a─č─▒n ├žal─▒┼čma verimi b├╝y├╝k oranda artar. ┬á


Toplu ├ž─▒k─▒┼č sorunu

Plasma ilgili ana sorunlardan biri, bir├žok kullan─▒c─▒n─▒n─▒n ayn─▒ anda kendi Plasma zincirlerinden ├ž─▒kmaya ├žal─▒┼čarak, k├Âk zinciri y├╝kledi─či ve b├╝y├╝k bir a─č s─▒k─▒┼čmas─▒na sebep oldu─ču bir senaryo olan Toplu ├ç─▒k─▒┼č problemidir. Bu durum k├Ât├╝ niyetli bir faaliyet, a─č sald─▒r─▒s─▒ ya da ┬ábir Plasma ├žocuk zincirin (ya da zincir grubunun) yaratt─▒─č─▒ kritik ba┼čka bir ar─▒zayla tetiklenebilir.┬á


Sonu├ž

Plasma temelde, ├žok say─▒da k├╝├ž├╝k zincirin yaratt─▒─č─▒ a─ča├ž benzeri bir yap─▒ olu┼čturarak, ┬áEthereum a─č─▒n─▒n genel performans─▒n─▒ b├╝y├╝k miktarda artt─▒rmay─▒ hedefleyen bir zincir d─▒┼č─▒ ├ž├Âz├╝md├╝r. Bu zincirler ana zincirin ├╝zerindeki y├╝k├╝ hafifleterek, saniye ba┼č─▒na yap─▒lan i┼člem miktar─▒n─▒n artmas─▒n─▒ sa─člayabilir.┬á

PlasmaÔÇÖn─▒n ortaya koydu─ču birbiriyle ba─čl─▒ blockchainÔÇÖlerin hiyerar┼čik modeli b├╝y├╝k bir potansiyele sahiptir ve ┼ču anda ├žok say─▒da ara┼čt─▒rma grubu taraf─▒ndan test edilmektedir. Uygun bir geli┼čtirmeyle birle┼čti─činde Plasma muhtemelen Ethereum blockchainÔÇÖinin verimini artt─▒racak ve merkeziyetsiz uygulamalar─▒n yay─▒lmas─▒ i├žin daha iyi bir altyap─▒ sunacakt─▒r. ┬áDahas─▒, bu fikir gelecekte kar┼č─▒la┼č─▒labilecek ├Âl├žeklenebilirlik sorunlar─▒na kar┼č─▒ di─čer kripto para a─člar─▒ taraf─▒ndan da kabul edilip uygulamaya konabilecektir.┬á

Ethereum plasma a├ž─▒k kaynakl─▒ bir projedir ve herkese a├ž─▒k kayna─č─▒ GitHubÔÇÖda bulunabilir. EthereumÔÇÖun yan─▒ s─▒ra ba┼čka bir├žok kripto para ve Github kayna─č─▒ ┼ču anda Plasma ile ├žal─▒┼čmaktad─▒r. OmiseGO, Loom Network, ve FourthStateLabs bunun birka├ž ├Ârne─čidir. Daha detayl─▒ ve teknik bilgi i├žin resmi Plasma whitepaperÔÇÖ─▒na ya da LearnPlasma sitesine bakabilirsiniz.


Daha fazla e─čitim i├žeri─či i├žin bizi takip edin ve Binance AkademiÔÇÖdeki di─čer videolar─▒m─▒za bakmay─▒ unutmay─▒n.┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.