Kripto Parada Y├Ânl├╝ D├╝z A─ča├ž (DAG) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Kripto Parada Y├Ânl├╝ D├╝z A─ča├ž (DAG) Nedir?

Kripto Parada Y├Ânl├╝ D├╝z A─ča├ž (DAG) Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jul 19, 2020G├╝ncellenme: Dec 27, 2022
8m

─░├žerik


Giri┼č

Kripto paralar─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝zde muhtemelen akl─▒n─▒za "blockchain" ya da "da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defteri teknolojisi" kavramlar─▒ geliyordur.┬áBitcoin'in kullan─▒ma sunuldu─ču g├╝nden bu yana y├╝zlerce ba┼čka kripto para yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n ├žo─ču, benzer a─č mimarilerine dayan─▒r. Veri yap─▒lar─▒, kullan─▒c─▒lar─▒n de─čer transferi yapmas─▒na ya da merkeziyetsiz uygulamalarla etkile┼čim kurmas─▒na imkan tan─▒r.
Bir blockchainde, gitgide b├╝y├╝yen blok zincirine d├╝zenli aral─▒klarla yeni bir┬áblok eklenir. Her blok, bir t├╝r kriptografik ba─člant─▒yla (yani bir┬áhash'le) kendisinden ├Ânce gelen blo─ča ba─član─▒r. Bu bloklar─▒n her biri, kullan─▒c─▒lar─▒n k─▒sa s├╝re ├Ânce ger├žekle┼čtirdi─či ve yay─▒nlad─▒─č─▒ i┼člemlerdir.
Fakat, i┼člemin yay─▒nlanmas─▒ ve bir blo─ča eklenmesi aras─▒nda genellikle bir bekleme d├Ânemi olur. Bunu bir istasyonda tren beklemek gibi d├╝┼č├╝nebilirsiniz. Vagonlar─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne (blok b├╝y├╝kl├╝─č├╝) ve bekleyen di─čer ki┼čilerin say─▒s─▒na (beklemedeki i┼člemler) ba─čl─▒ olarak bir sonraki trene binme ┼čans─▒n─▒z bile olmayabilir. Ve hatta daha sonrakine. ─░┼člemin┬áonaylanmas─▒ i├žin birka├ž saniyeden birka├ž saate kadar beklemeniz gerekebilir.
Bir├žok ki┼či i├žin bu durum kabul edilebilir bir kar zarar dengesidir. En nihayetinde, merkezi bir koordinat├Âre ba─čl─▒ olmak zorunda kalmadan ├žok y├╝ksek seviyede g├╝venlik sunar. Di─čerleri i├žinse, blockchain teknolojisinin bir son kullan─▒m s├╝resi vard─▒r. Bu ki┼čiler, blockchain teknolojisinin kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─ču┬á├Âl├žeklenebilirlik sorunlar─▒n─▒n uzun vadede geni┼č ├žapl─▒ benimsenmeyi engelleyece─čine inan─▒r.

Baz─▒ ki┼čiler, kripto para ├Âdeme a─člar─▒n─▒n gelece─činin tamamen farkl─▒ bir mimaride yatt─▒─č─▒na inan─▒r┬áÔÇô y├Ânl├╝ d├╝z a─ča├žlar (directed acyclic graphs - DAG'ler).


DAG nedir?

DAG, farkl─▒ bir t├╝r veri yap─▒s─▒d─▒r ÔÇô┬áDAG'yi farkl─▒ veri par├žalar─▒n─▒ bir araya getiren bir veritaban─▒ olarak d├╝┼č├╝nebilirsiniz. "Y├Ânl├╝ d├╝z a─ča├ž" geni┼č kapsaml─▒ bir terimdir, bu nedenle ├Ânce onu par├žalara ay─▒rarak ba┼člayal─▒m.


Bir Y├Ânl├╝ D├╝z Aga├ž.


DAG kavramsal olarak yukar─▒daki gibi g├Âz├╝k├╝r.┬áD├╝─č├╝mler (k├╝reler) ve┬ákenarlardan (k├╝releri ba─člayan ├žizgiler) meydana gelir. DAG'ler┬áy├Ânl├╝d├╝r ├ž├╝nk├╝ bir y├Âne do─čru ilerler (yukar─▒daki oklardan g├Ârebilirsiniz).┬áD├╝zd├╝r (yani d├Âng├╝sel de─čildir) ├ž├╝nk├╝ kenarlar d├Ânerek ilk noktaya geri gelmez ÔÇô bir noktadan ba┼člar ve grafi─či takip ederseniz ayn─▒ noktaya geri d├Ânemezsiniz. Birazdan bu kavramlar daha a├ž─▒k hale gelecek.

B├Âyle veri yap─▒lar─▒ genellikle veri modellemek i├žin kullan─▒l─▒r. DAG'den, bilimsel ya da t─▒bbi alanlarda de─či┼čkenler aras─▒ndaki ili┼čkileri g├Âzlemlemek ve bunlar─▒n birbirlerini nas─▒l etkiledi─čini belirlemek i├žin faydalanabilirsiniz. ├ľrne─čin, beslenme, uyku d├Âng├╝leri ve fiziksel semptomlar gibi de─či┼čkenlerin bir hastay─▒ nas─▒l etkiledi─čini belirlemek i├žin bunlar aras─▒nda ba─člant─▒lar ├žizebilirsiniz.

Biz burada DAG'lerin, da─č─▒t─▒lm─▒┼č kripto para a─člar─▒nda┬ámutabakata var─▒lmas─▒na y├Ânelik nas─▒l yard─▒mc─▒ olabilece─čine odaklanaca─č─▒z.


DAG nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

DAG temelli bir┬ákripto parada, yap─▒daki her d├╝─č├╝m bir i┼člemi temsil eder. Burada┬áblok kavram─▒ bulunmaz ya da veritaban─▒n─▒ b├╝y├╝tmek i├žin┬ámadencilik gerekli de─čildir. Yani, i┼člemlerin bloklar halinde bir araya getirilmesi yerine, her i┼člem bir di─čerinin ├╝zerine in┼ča edilir. Fakat,┬ánode bir i┼člem g├Ânderdi─činde k├╝├ž├╝k bir┬áProof of Work (PoW) s├╝recinin tamamlanmas─▒ gerekir. Bu PoW s├╝reci, a─č─▒n spam'lenmedi─čini garanti alt─▒na al─▒r ve daha ├Ânceki i┼člemleri do─črular.

Yeni bir i┼člem, daha eski i┼člemlerin ├╝zerine in┼ča edilerek eklenebilir. Alice'in yeni bir i┼člem yaratt─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m. Bu i┼člemin kabul edilmesi i├žin ├Ânceki i┼člemlere referans vermesi gerekir. Bu durum, Bitcoin'deki bir blo─čun kendisinden ├Ânce gelen blo─ča referans vermesine benzer, fakat burada birden fazla i┼čleme referans verilir.┬á

Baz─▒ sistemlerde, yeni i┼člemin hangi i┼člemler (ya da "u├žlar") ├╝zerine in┼ča edilece─či bir algoritma taraf─▒ndan se├žilir. Se├žilme ihtimali daha y├╝ksek olan u├žlar daha fazla a─č─▒rl─▒k biriktirmi┼č olanlard─▒r ÔÇô uca giden yolda ka├ž do─črulama oldu─čunun bir ├Âl├ž├╝t├╝.

Alice'in ├╝zerine in┼ča edece─či i┼člemler┬ádo─črulanmam─▒┼č olanlard─▒r. Fakat Alice onlara referans verdi─činde do─črulanm─▒┼č hale gelirler. Art─▒k Alice'in i┼člemi do─črulanmam─▒┼čt─▒r ve bu i┼člemin kabul edilmesi i├žin ba┼čka birinin onun ├╝zerine in┼ča etmesi gerekir.

Kullan─▒c─▒lar─▒n "daha a─č─▒r" i┼člemleri onaylamas─▒ daha olas─▒d─▒r, b├Âylece sistem b├╝y├╝meye devam eder. Aksi takdirde kullan─▒c─▒lar─▒, daha eski i┼člemler ├╝zerine in┼ča etmeye devam etmekten al─▒koyan bir ┼čey olmaz.

Blockchainlerde,┬á├žift harcama korumas─▒ olduk├ža kolayd─▒r. Ayn─▒ fonlar bir blok i├žinde iki kere harcanamaz ÔÇô node'lar b├Âyle giri┼čimleri kolayca fark eder ve ├žak─▒┼čan i┼člemlere sahip t├╝m bloklar─▒ reddeder. Madencilerin bir blok yaratmas─▒n─▒n ├žok masrafl─▒ olmas─▒, onlar─▒ hile yapmama y├Ân├╝nde te┼čvik eder.

DAG'ler de ├žift harcamay─▒ engelleyen bir mekanizmaya sahiptir. Blockchaine bir derece benzerdir, fakat madencileri i├žermez. Node, eski bir i┼člemi onaylad─▒─č─▒nda, g├Ândericinin yeterli bakiyeye sahip oldu─čundan emin olmak i├žin t├╝m yolu, DAG'nin ilk i┼člemine kadar geri giderek de─čerlendirir. Birden fazla yol olabilir, fakat yaln─▒zca bir tanesinin onaylanmas─▒ gerekir.



Kullan─▒c─▒lar ge├žersiz bir yol ├╝zerine in┼ča ederse, i┼člemlerinin g├Âz ard─▒ edilmesi riskiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r. Bu ki┼čilerin i┼člemi me┼čru olabilir fakat kendilerinden ├Ânce gelenler me┼čru olmad─▒─č─▒ i├žin hi├ž kimse bu yolu uzatmak istemez.

Bu en ba┼čta sezgisel olmayan bir y├Ântem gibi g├Âz├╝kebilir ÔÇô birbirinin varl─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olmayan birden fazla dal─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ bir durumla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒nmaz m─▒? Daha sonra insanlar, ayn─▒ fonlar─▒ bu farkl─▒ dallarda harcayamaz m─▒?



Evet, ger├žekten de bu olas─▒l─▒k dahilindedir, fakat daha fazla a─č─▒rl─▒k biriktirmi┼č u├žlar─▒ tercih eden bir se├žim algoritmas─▒ ile sorun ├ž├Âz├╝l├╝r. Bunun anlam─▒ zamanla, di─čerlerinden ├žok daha g├╝├žl├╝ bir dal─▒n ortaya ├ž─▒kaca─č─▒d─▒r. Zay─▒f olanlar terk edilir ve en a─č─▒r olan dal─▒n ├╝zerinde a─č─▒n in┼čas─▒na devam edilir.

Blockchainlere benzer ┼čekilde kati bir i┼člem sonland─▒rma yoktur ÔÇô bir i┼člemin tersine ├ževrilmeyece─činden %100 emin olman─▒z hi├žbir zaman m├╝mk├╝n de─čildir. Son derece d├╝┼č├╝k olas─▒l─▒kl─▒d─▒r, fakat teorik olarak bir┬áBitcoin ya da┬áEthereum blo─čunu "geri alabilir", bu blo─čun i├žindeki t├╝m i┼člemleri tersine ├ževirebilirsiniz. Bir i┼člemin oldu─ču blo─čun ├╝zerine ne kadar ├žok blok eklenirse, blo─ča olan g├╝ven de o kadar artar. Fonlar─▒n─▒z─▒ harcamadan ├Ânce alt─▒ onaylaman─▒n tamamlanmas─▒n─▒ beklemeniz bu y├╝zden ├Ânerilir.
IOTA'n─▒n Tangle'─▒ gibi bir DAG'de,┬áonaylama g├╝veni adl─▒ bir kavram bulunur. Se├žim algoritmas─▒ 100 kere ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒r ve bir i┼člemin se├žilen u├žlarda do─črudan ya da dolayl─▒ olarak ka├ž kere onayland─▒─č─▒ say─▒l─▒r. Y├╝zde ne kadar y├╝ksekse i┼člemin "sabit" kalaca─č─▒na y├Ânelik g├╝ven de o kadar y├╝ksek olur.

Bunun k├Ât├╝ bir kullan─▒c─▒ deneyimi sunaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Fakat asl─▒nda durum b├Âyle de─čildir. Alice, Bob'a 10 MagicDAGToken g├Ânderirse, a─čac─▒n do─čru u├žlar─▒n─▒ se├žme konusunda kayg─▒lanmas─▒na gerek olmaz. C├╝zdan─▒ arka planda ┼čunu yap─▒yor olur:

  • A─č─▒r u├žlar─▒ se├žme (hat─▒rlarsan─▒z bunlar en fazla onaylama biriktirmi┼č olanlard─▒r).
  • U├žlar─▒n harcayacak yeterli bakiyeye sahip oldu─čundan emin olmak i├žin yolu ├Ânceki i┼člemler boyunca takip etme.
  • Emin olduktan sonra i┼člemi DAG'ye ekleme ve yeni i┼člemin ├╝zerine eklendi─či i┼člemleri do─črulama.
Alice i├žin bu s├╝re├ž standart bir kripto para i┼č ak─▒┼č─▒ gibi g├Âz├╝kecektir. Bob'un adresini ve g├Ândermek istedi─či tutar─▒ girer, daha sonra┬ág├Ânder tu┼čuna basar. Yukar─▒daki liste, t├╝m kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n i┼člem yarat─▒rken ger├žekle┼čtirdi─či Proof of Work't├╝r.



Y├Ânl├╝ d├╝z a─ča├žlar─▒n avantaj ve dezavantajlar─▒

DAG'lerin avantajlar─▒

H─▒z

Blok s├╝releriyle s─▒n─▒rl─▒ olmay─▒nca herkes i┼člemlerini herhangi bir zamanda yay─▒nlayabilir ve ger├žekle┼čtirebilir. S├╝re├ž i├žinde eski i┼člemler onayland─▒─č─▒ i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n g├Ânderebilece─či┬ái┼člem say─▒s─▒na y├Ânelik bir s─▒n─▒rlama yoktur.


Madencilik olmamas─▒

DAG'ler┬áPoW mutabakat algoritmas─▒n─▒ al─▒┼č─▒k oldu─čumuz ┼čekilde kullanmaz. Bu nedenle karbon ayak izleri, blockchain a─č─▒n─▒ g├╝vene almak i├žin┬ámadencilik kullanan┬ákripto paralara k─▒yasla ├žok d├╝┼č├╝kt├╝r.


─░┼člem ├╝creti olmamas─▒

Hi├ž madenci olmad─▒─č─▒ i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n i┼člemlerini yay─▒nlamak i├žin ├╝cret ├Âdemesine gerek olmaz. Bununla birlikte baz─▒ a─člar, ├Âzel┬ánode t├╝rlerine ├Âdenen d├╝┼č├╝k bir ├╝cret talep eder. D├╝┼č├╝k ├╝cretler (ya da daha iyisi, ├╝cret olmamas─▒) a─člara ├Âdenen y├╝ksek ├╝cretler nedeniyle amac─▒na uygun hareket edemeyen mikro ├Âdemeler i├žin ilgi ├žekicidir.


├ľl├žeklenebilirlik sorunlar─▒n─▒n olmamas─▒

Blok s├╝releriyle s─▒n─▒rl─▒ olmayan DAG'lerin┬ásaniye ba┼č─▒na i┼člem say─▒s─▒ geleneksel blockchain a─člar─▒na k─▒yasla ├žok daha y├╝ksektir. DAG'leri destekleyen bir├žok ki┼či bu ├Âzelli─čin, her t├╝rden makinenin birbiriyle etkile┼čim kurdu─ču┬áNesnelerin ─░nterneti (IoT) kullan─▒m alanlar─▒ i├žin DAG'leri de─čerli k─▒laca─č─▒na inan─▒r.


DAG'lerin dezavantajlar─▒

Tam olarak merkeziyetsiz olmamas─▒

DAG'lere dayanan protokoller ├že┼čitli merkezi ├Â─čelere sahiptir. Baz─▒lar─▒na g├Âre bu durum, a─č─▒n ├Âzy├╝klenmesi i├žin k─▒sa vadeli bir ├ž├Âz├╝md├╝r, fakat DAG'lerin ├╝├ž├╝nc├╝ taraflar─▒n m├╝dahalesi olmadan varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝p s├╝rd├╝remeyece─čini zaman g├Âsterecektir. S├╝rd├╝remezlerse, en nihayetinde a─ča zarar verecek olan sald─▒r─▒ vekt├Ârlerine a├ž─▒k hale gelebilirler.


B├╝y├╝k ├Âl├žekte test edilmemi┼č olmas─▒┬á

DAG temelli kripto paralar birka├ž y─▒ld─▒r kullan─▒l─▒yor olsalar da geni┼č ├žapl─▒ benimsenme i├žin ├Ânlerinde uzun bir yol vard─▒r. Dolay─▒s─▒yla, gelecekte kullan─▒c─▒lar─▒n ne gibi te┼čviklerle sistemi kendi ├ž─▒karlar─▒ i├žin kullanabilece─čini tahmin etmek zordur.


Son d├╝┼č├╝nceler

Y├Ânl├╝ D├╝z A─ča├žlar,┬ákripto para a─člar─▒ in┼ča etmek i├žin kesinlikle ilgi ├žekici bir teknolojidir. Bug├╝ne kadar bu veri yap─▒s─▒ nispeten az say─▒da proje taraf─▒ndan kullan─▒lm─▒┼čt─▒r ve bu yap─▒n─▒n tam olarak geli┼čebilmesi i├žin zamana ihtiya├ž vard─▒r.┬á
Bununla birlikte, potansiyellerini ortaya koyabilirlerse ├žok geni┼č ├žapta ├Âl├žeklenebilir sistemlere g├╝├ž verebilirler. DAG teknolojisi,┬áNesnelerin ─░nterneti (IoT) ve mikro ├Âdemeler gibi y├╝ksek verimi ve ├╝cret ├Âdenmemesini gerektiren alanlarda say─▒s─▒z kullan─▒ma alan─▒na sahiptir.
G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.