MakerDAO (DAI) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
MakerDAO (DAI) Nedir?

MakerDAO (DAI) Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Dec 4, 2020G├╝ncellenme: Jun 11, 2024
10m

K─▒sa ├ľzet

MakerDAO, kriptoyla teminatland─▒r─▒lm─▒┼č ve de─čeri USD'ye endeksli bir sabit coin olan DAI'yi sunan bir Merkeziyetsiz Finans (DeFi) projesidir. Projenin toplulu─ču, bir Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon (DAO) arac─▒l─▒─č─▒yla coin'i idare eder. Kullan─▒c─▒lar, Maker Kasas─▒na kripto paralar─▒n─▒ belirli bir Likidasyon Oran─▒nda kilitleyerek DAI olu┼čturabilir. ├ľrne─čin %125 Likidasyon Oran─▒, her 1 USD'lik DAI i├žin 1,25 USD de─čerinde kripto gerektirir.

Sabit coin, kriptonun oynak fiyatlar─▒n─▒ dengelemek i├žin a┼č─▒r─▒ teminatland─▒r─▒l─▒r ve ayr─▒ca bir ─░stikrar ├ťcreti de tahsil edilir. Teminat─▒n─▒z belirli bir Likidasyon Oran─▒n─▒n alt─▒na d├╝┼čerse, kriptolar─▒n─▒z likide edilir ve kay─▒plar─▒ kar┼č─▒lamak i├žin kullan─▒l─▒r.

DAO'sunun ─░stikrar ├ťcretini ve DAI Tasarruf Oran─▒n─▒ kontrol etmesi sayesinde DAI istikrarl─▒ kalmay─▒ s├╝rd├╝r├╝r. ─░stikrar ├ťcreti, DAI ├ž─▒karma maliyetini de─či┼čtirerek DAI'nin arz─▒n─▒ etkiler. DAI Tasarruf Oran─▒ ise yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n DAI stake etmekten elde ettikleri kazanc─▒ de─či┼čtirerek coin'e y├Ânelik talebi etkiler. DAI'nin endeksi bozuldu─čunda, DAO bu iki mekanizmay─▒ kullanarak endeksi tekrar eski haline getirir.

DAI, di─čer sabit coin'lere ve kripto varl─▒klara benzer avantajlar sunar. D├╝nya genelinde kolayca transfer edilebilir, ├Âdemeler yapmak i├žin kullan─▒labilir ya da kay─▒p ve zararlar─▒ kilitleyebilir. Ayr─▒ca DAI'yi kullanarak DAI Tasarruf Oran─▒ s├Âzle┼čmesine yat─▒r─▒m yap─▒p kazan├ž elde etmeniz de m├╝mk├╝nd├╝r.

Y├Âneti┼čim Anketlerine ve Y├Ânetici Oylamalar─▒na kat─▒lmak i├žin kullan─▒c─▒lar kendilerine oylama g├╝c├╝ sa─člayan MKR tokenlerden sat─▒n al─▒r. Bu tokenler ─░stikrar ├ťcreti, DAI Tasarruf Oran─▒, ekip, ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler ve di─čer konularda de─či┼čiklikler i├žin kullan─▒l─▒r.


Giri┼č

Sabit coin'ler,┬ágeleneksel finans ve dijital varl─▒klar aras─▒nda bir orta yol sunan son derece pop├╝ler kripto paralard─▒r. Bu blockchain tabanl─▒ tokenler, kripto paralar gibi ├žal─▒┼č─▒rken bir yandan da itibari paralara benzer ┼čekilde hareket etmeleri sayesinde karlar─▒ ve zararlar─▒ "kilitlemek" i├žin cazip bir hale gelir.

Bug├╝ne kadar, piyasa de─čeri en y├╝ksek sabit coin'ler hep itibari para destekli olmu┼čtur. Bu coin'ler sabit coin'i destekleyen bir rezerv tutarak faaliyet g├Âsterir. Fakat kripto destekli sabit coin'ler de pop├╝lerdir. Bu makalede, en ├╝nl├╝ ├Ârneklerden biri olan MakerDAO'yu ve fiyat dalgalanmalar─▒ ya┼čayan bir teminatla 1 USD endeksini tam olarak nas─▒l korudu─čunu inceleyece─čiz.


MakerDAO nedir?

MakerDAO, Aral─▒k 2017'de Rune Christensen taraf─▒ndan kullan─▒ma sunulan bir Ethereum (ETH) projesidir. USD'ye endeksli ve kriptoyla teminatland─▒r─▒lm─▒┼č bir sabit coin olan DAI'yi yaratmaya odaklan─▒r. MakerDAO ekosistemi, bir grup geli┼čtirici ya da tek bir birim taraf─▒ndan y├Ânetilmek yerine proje ├Ânerileri ve kararlar i├žin y├Âneti┼čim tokeni MKR'yi kullan─▒r. Bu y├Âneti┼čim modeli DAO (merkeziyetsiz otonom organizasyon) olarak bilinir.┬á

Kullan─▒c─▒lar MakerDAO'ya Oasis DApp ├╝zerinden ula┼č─▒r. Burada teminat kredileri olu┼čturabilir, y├Âneti┼čimde yer alabilir ve mevcut Maker Kasalar─▒n─▒ y├Ânetebilirler. Bu etkile┼čimlerin ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelere ve oyun teorisine dayanmas─▒ sayesinde DAI'nin de─čerinin olduk├ža istikrarl─▒ kalmas─▒ sa─član─▒r. DAI, itibari para destekli sabit coin'lerle tamamen ayn─▒ ┼čekilde kullan─▒labilir ve ayn─▒ avantajlar─▒ sunar.


DAI nedir?

DAI, MakerDAO'nun USD'ye ba─čl─▒ sabit coin'idir ve piyasa de─čeri baz─▒nda en b├╝y├╝k sabit coin'lerden ve kripto paralardan biridir. Bu ERC-20 token, kullan─▒c─▒lar daha fazla DAI olu┼čturmak i├žin teminat sunmaya devam etti─či m├╝ddet├že s─▒n─▒rs─▒z bir arza sahiptir.┬á
MakerDAO, endeksini korumak i├žin itibari para i├žeren bir kasa yerine kripto teminatland─▒rmas─▒n─▒ kullan─▒r. Oynakl─▒─č─▒yla bilinen kriptonun bir sabit coin'i desteklemek i├žin nas─▒l kullan─▒labilece─či kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ olabilir. Basit├že ifade edecek olursak, bir kullan─▒c─▒n─▒n DAI yaratmak i├žin yat─▒rd─▒─č─▒ kriptonun de─čeri, ald─▒─č─▒ sabit coin'in de─čerinden ├žok daha y├╝ksektir. Bu da kripto teminat─▒nda a┼ča─č─▒ y├Ânl├╝ bir fiyat hareketi i├žin ekstra alan sa─člar.┬á

Di─čer t├╝m sabit coin'lere benzer ┼čekilde DAI kullanman─▒n da ├že┼čitli avantajlar─▒ vard─▒r:

1. ─░stikrar gerektiren harcamalar i├žin daha uygundur. Sat─▒c─▒lar ve al─▒c─▒lar, ├Âdemelerin de─čeri bir gecede de─či┼čebilen kripto paralarla yap─▒lmas─▒ i├žin her zaman istekli olmayabilir.┬á
2. DAI, blockchainin t├╝m avantajlar─▒ndan faydalan─▒r. Sabit coin'leri bir banka hesab─▒ olmadan d├╝nyan─▒n her yerine transfer etmek m├╝mk├╝nd├╝r. Do─čru bir ┼čekilde saklanmalar─▒ durumunda son derece de g├╝venlidirler.
3. Kar ya da zararlar─▒ kilitlemek ve riskten korunmak i├žin DAI kullanabilirsiniz. DAI, portf├Ây├╝n├╝z├╝n genel riskini azaltacakt─▒r ve zincirden ayr─▒lmadan pozisyonlardan ├ž─▒kmak ya da pozisyonlara girmek i├žin kullan─▒┼čl─▒ bir yol sunar.


Kripto teminat─▒ nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Muhtemelen daha ├Ânce kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒z teminat kavram─▒, geleneksel finans d├╝nyas─▒nda olduk├ža yayg─▒nd─▒r. Bir kredi al─▒rken, de─čerli bir ┼čeyi teminat olarak sunman─▒z gerekir. Bu teminat, geri ├Âdeyememeniz durumunda krediyi kar┼č─▒lamak i├žin kullan─▒l─▒r.┬á

Fiziksel ve itibari para teminat─▒

Bankadan kredi almak bunun i├žin iyi bir ├Ârnektir. Nakit kredi kar┼č─▒l─▒─č─▒nda size ait m├╝cevher gibi de─čerli fiziksel bir ┼čeyi (teminat) sunabilirsiniz. Daha sonra teminat─▒n─▒z─▒ geri almak i├žin ya borcunuzu ve ek bir ├╝creti ├Âder ya da kayb─▒n─▒ telafi edebilmesi i├žin teminat─▒ bankaya b─▒rak─▒rs─▒n─▒z. Teminat, bir g├╝venlik ├Ânlemi olarak hareket eder ve ayn─▒ kavram mortgage ve otomobil kredileri i├žin de ge├žerlidir. Bu ├Ârneklerde, mallar (m├╝lk ya da otomobil) teminat i┼člevi g├Âr├╝r.

BUSD gibi itibari para destekli sabit coinler itibari paralarla teminatland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Kullan─▒c─▒ elindeki nakdi (teminat) verir ve kar┼č─▒l─▒─č─▒nda token al─▒r. Kullan─▒c─▒ isterse tokenleri iade edebilir, fakat etmezse ├Âdedi─či para tokeni ├ž─▒karan birimde kal─▒r. Bu mekanizma, sabit coinin endeksini korumas─▒n─▒ sa─člayan arbitraja imkan tan─▒r. Bu konu hakk─▒nda daha fazla bilgiye Sabit Coin Nedir? makalemizden ula┼čabilirsiniz.

Kripto teminat─▒

DAI gibi kriptoyla teminatland─▒r─▒lm─▒┼č sabit coin'ler, teminat olarak itibari para yerine kripto kabul eder. ┼×una benzer belirli kurallar─▒ uygulayan bir ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme bu fonlar─▒ y├Ânetir: Yat─▒r─▒lan Y kadar ETH i├žin X kadar sabit coin tokeni ├ž─▒kar. X kadar sabit coin iade edildi─činde Z kadar ETH geri ver. Tam olarak ne kadar teminat gerekti─či tokeni ├ž─▒karan projeye ba─čl─▒d─▒r. En temelde oran, teminat varl─▒─č─▒n oynakl─▒─č─▒na ve riskine dayan─▒r.


DAI a┼č─▒r─▒ teminatland─▒rmas─▒ nedir?┬á

─░tibari para, de─čerli metal ve m├╝lkler gibi istikrarl─▒ ve d├╝┼č├╝k riskli varl─▒klar genellikle teminat i├žin en fazla tercih edilir. Daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi teminat olarak kripto kullanmak, fiyatlarda b├╝y├╝k de─či┼čimler ya┼čanabilece─činden tokeni ├ž─▒karanlar i├žin daha risklidir. Bir projenin USD'ye endeksli 400 token i├žin 400 USD de─čerinde ETH istedi─čini varsayal─▒m.┬á

ETH'nin fiyat─▒ birden d├╝┼čerse, tokeni ├ž─▒karan birimin elindeki teminat, verdi─či tokenlerin de─čerini kar┼č─▒lamayacak hale gelir. Burada ├ž├Âz├╝m a┼č─▒r─▒ teminatland─▒rmadad─▒r: tokeni ├ž─▒karanlar USD sabit coinlerinden 400 token kar┼č─▒l─▒─č─▒nda 600 USD de─čerinde ETH talep eder.


Teminatland─▒r─▒lm─▒┼č bor├ž pozisyonlar─▒ (CDP) nedir?

MakerDAO, olduk├ža g├╝venilir bir endeksi y─▒llard─▒r korumak i├žin a┼č─▒r─▒ teminatland─▒rma kullanmaktad─▒r. DAI yaratma s├╝re├žlerinin ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler taraf─▒ndan kontrol edilmesi sayesinde verimli bir ┼čekilde ve insan m├╝dahalesi olmadan faaliyet g├Âsterir. DAI sabit coin'ini yaratmak istedi─činizde, kriptolar─▒n─▒z─▒ CDP ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmesine kilitlersiniz. Bu CDP, ├Ârne─čin 1,5x gibi bir Likidasyon Oran─▒ belirler. Di─čer bir deyi┼čle, 100 USD'lik DAI i├žin 150 USD'lik ETH sunman─▒z gereklidir. Kullan─▒c─▒, isterse daha fazla teminat ekleyerek riskini azaltabilir. Teminat miktar─▒ %150'nin (1,5x) alt─▒na d├╝┼čerse, bir ceza ├╝creti ├Âdemeniz gerekir. Sonu├ž olarak, kullan─▒c─▒ DAI'lerini ve eklenen faiz oran─▒n─▒ (─░stikrar ├ťcreti) geri ├Âdeyemezse likidasyon riskine girer.


Maker Kasalar─▒ nedir?

Maker Kasalar─▒, kullan─▒c─▒lar─▒n teminat─▒n─▒ yat─▒rd─▒─č─▒ ve DAI olu┼čturdu─ču yerdir. Bu kasalar, ayn─▒ anda farkl─▒ kripto paralar─▒ teminat olarak kullanman─▒za imkan tan─▒r. Kullan─▒c─▒lar─▒n iade etti─či DAI'ler de Maker Kasas─▒ taraf─▒ndan yak─▒l─▒r. S├╝re├ž ┼ču ┼čekilde i┼čler:

1. Desteklenen kripto paralar─▒ Maker Protokol'├╝ne yat─▒r─▒rs─▒n─▒z.

2. Yat─▒r─▒lan fonlar bir Maker Kasas─▒ pozisyonu a├žar.

3. Teminat miktar─▒n─▒za g├Âre belirlenen bir miktarda DAI ├žekebilirsiniz. Ayr─▒ca ─░stikrar ├ťcretini de ├Âdemeniz gerekir.

4. Kripto teminat─▒n─▒z─▒ geri almak i├žin ├žekti─činiz DAI'leri geri ├Âdersiniz.

─░stedi─činiz zaman DAI olu┼čturabilir ya da iade edebilirsiniz. Ayr─▒ca, teminat─▒n─▒za ekleme yapabilir ya da yat─▒rd─▒─č─▒n─▒z teminat─▒ ├žekebilirsiniz. Fakat Kasan─▒n belirledi─či Likidasyon Oran─▒n─▒ koruman─▒z gereklidir. Bu oran─▒n alt─▒na d├╝┼čerseniz, teminat─▒n─▒z Kasa taraf─▒ndan likide edilir.


DAI'nin de─čeri istikrar─▒n─▒ nas─▒l korur?

CDP mekanizmas─▒, tokeni ├ž─▒karan birim olarak MakerDAO i├žin riski azaltman─▒n d─▒┼č─▒nda DAI'nin USD'ye endeksini korumas─▒na da yard─▒mc─▒ olur. MakerDAO, DAI i├žin arz─▒ ve talebi de─či┼čtirmek i├žin ─░stikrar ├ťcretini ve DAI Tasarruf Oran─▒n─▒ (DAI Tasarruf Oran─▒ ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmesinde staking yapanlara ├Âdenen ├╝cret) da de─či┼čtirmek ├╝zere oylama yapabilir. Bu ├╝├ž mekanizma, DAI'nin 1 USD'lik endeksini korumas─▒ i├žin birlikte ├žal─▒┼č─▒r. Bunun tam olarak nas─▒l i┼čledi─čini inceleyelim:

1. DAI endeksin alt─▒na d├╝┼čt├╝─č├╝nde, sistem kullan─▒c─▒lar─▒n bor├žlar─▒n─▒ geri ├Âdemesini, teminat─▒n─▒ geri almas─▒n─▒ ve DAI'lerini yakmas─▒n─▒ daha cazip k─▒lar. Bu da ─░stikrar ├ťcretini art─▒rarak, b├Âylece token ├ž─▒karmay─▒ daha pahal─▒ bir hale getirerek yap─▒labilir. DAO, DAI Tasarruf Oran─▒n─▒ y├╝kselterek tokenle yat─▒r─▒m yap─▒lmas─▒na y├Ânelik talebi de art─▒rabilir.

2. DAI endeksinin ├╝zerine ├ž─▒kt─▒─č─▒nda tam tersi ger├žekle┼čir. DAO, ─░stikrar ├ťcretini d├╝┼č├╝rerek DAI olu┼čturmaya y├Ânelik te┼čvikler yarat─▒r. Bu da yeni DAI'lerin olu┼čturulmas─▒na ve toplam arz─▒n y├╝kselmesine neden olarak fiyat─▒ d├╝┼č├╝r├╝r. MakerDAO, DAI Tasarruf Oran─▒n─▒ indirerek, yani yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n kazan├ž elde etmek i├žin ba┼čka yerlere y├Ânelmesini sa─člayarak talebi de d├╝┼č├╝rebilir.


DAI'nin kullan─▒m alanlar─▒

Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi DAI, di─čer t├╝m sabit coin'lere benzer ┼čekilde kullan─▒labilir ve ayn─▒ avantajlar─▒ sunar. Tokenleri sizin olu┼čturman─▒z da ┼čart de─čildir. Binance gibi kripto piyasalar─▒ndan DAI sat─▒n alman─▒z m├╝mk├╝nd├╝r. DAI, benzersiz birka├ž kullan─▒m alan─▒na da sahiptir:

1. Ekstra Avantaj - 1000 USD de─čerinde ETH'niz oldu─čunu ve fiyat─▒n y├╝kselece─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝z├╝ varsayal─▒m. Fakat elinizde ETH almak i├žin ekstra fon da yok. ETH'yi teminat olarak kullanabilir, DAI olu┼čturabilir ve bu DAI'lerle daha fazla ETH alabilirsiniz. ETH'nin fiyat─▒ y├╝kselirse ve nakde d├Ânmek isterseniz, coinlerinizin bir k─▒sm─▒n─▒ DAI token kar┼č─▒l─▒─č─▒nda satabilir ve teminat─▒n─▒z─▒ geri alabilirsiniz.┬á
2. DAI Tasarruf Oran─▒ - DAI'lerinizi, DAI Tasarruf Oran─▒ ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmesine yat─▒rarak kazan├ž elde edebilirsiniz. DAO, DAI'nin fiyat─▒n─▒ kontrol etmek amac─▒yla bu oranda de─či┼čiklikler yapabilir.


Nereden DAI sat─▒n alabilirim?

DAI, Binance gibi b├╝y├╝k kripto borsalar─▒ndan sat─▒n al─▒nabilir. Bir hesap olu┼čturduktan ve KYC kontrollerini tamamlad─▒ktan sonra do─črudan kredi ya da banka kart─▒n─▒zla DAI sat─▒n alabilirsiniz.┬á
├ťst k─▒s─▒mdaki alandan ├Âdemeyi yapmak istedi─činiz itibari paray─▒ ve alttaki alandan da DAI'yi se├žin. Daha sonra kart─▒n─▒z─▒ hesab─▒n─▒za nas─▒l ekleyece─čine y├Ânelik olduk├ža net talimatlar─▒ g├Âreceksiniz. ─░sterseniz, DAI'lerinizi ba┼čka kripto parayla takas etmek i├žin borsa g├Âr├╝n├╝m├╝n├╝ de kullanabilirsiniz.


MakerDAO'nun y├Âneti┼čim sistemine nas─▒l kat─▒labilirim?

MakerDAO'da s├Âz sahibi olabilmek ve oy kullanabilmek i├žin projenin y├Âneti┼čim tokeni olan MKR'den tutman─▒z gereklidir. Bu tokenin 1.005.577 MKR'lik bir maksimum arz─▒ vard─▒r ve bunun yakla┼č─▒k %40'─▒ ekibe ve lansman a┼čamas─▒nda erken d├Ânem yat─▒r─▒mc─▒lara da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r. DAO, kalan tokenleri ilerideki sat─▒┼člar i├žin tutmu┼čtur.
MKR sahipleri, platformun ─░stikrar ├ťcreti, DAI Tasarruf Oran─▒, Likidasyon Oran─▒ ve di─čer konular─▒nda de─či┼čiklikler i├žin oy kullanabilir. Oylar─▒, tuttuklar─▒ MKR miktar─▒yla orant─▒l─▒d─▒r. MakerDAO'nun y├Âneti┼čim portal─▒n─▒ ziyaret edebilir ve g├╝ncel oylamalara kat─▒labilirsiniz.

Y├Âneti┼čim Anketleri

Y├Âneti┼čim Anketi, kullan─▒c─▒lar─▒n di─čer MKR sahiplerinin oylamas─▒ i├žin teknik olmayan ├Âneriler olu┼čturmas─▒na imkan tan─▒r. ├ľrne─čin, bu ├Âneri y├Âneti┼čimin, hedeflerin, ekibin ya da b├╝t├želerin de─či┼čmesine y├Ânelik olabilir. Y├Âneti┼čim Anketi H─▒zl─▒ Karar mekanizmas─▒ kullan─▒r, yani tercihinizi birden fazla se├ženek aras─▒ndan s─▒ralayabilirsiniz.

Y├Ânetici Oylamalar─▒

Y├Ânetici Oylamalar─▒, teknik ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme de─či┼čikliklerine y├Âneliktir. ├ľneriler bir S├╝rekli Onaylama Oylamas─▒ sistemi kullan─▒r, yani yeni, birbirine rakip ├Ânerileri ortaya atmak her zaman i├žin m├╝mk├╝nd├╝r. Bir Y├Ânetici Oylamas─▒, ├╝cretlerin ya da teminat seviyelerinin de─či┼čtirilmesi gibi ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelere dair ├Ânemli de─či┼čikliklere yol a├žar. Y├Âneti┼čim Anketlerinde oylanan baz─▒ de─či┼čikliklerin uygulamaya konmas─▒ i├žin Y├Ânetici Oylamalar─▒ gereklidir.


Son S├Âz

En bask─▒n kripto teminatl─▒ sabit coin olan DAI, ba┼čar─▒s─▒n─▒ ispat etmi┼čtir. Sistem, itibari parayla teminatland─▒rma yapmadan kriptonun oynakl─▒─č─▒ndan ka├ž─▒nmay─▒ ba┼čar─▒r, bu da olduk├ža b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒d─▒r. DAO'lar─▒n tarihindeki ├Ânemi de unutulmamal─▒d─▒r. En uzun s├╝redir faaliyet g├Âsteren ve en b├╝y├╝k DAO'lardan biri olan MakerDAO, di─čer pek ├žok projenin ├Ân├╝n├╝ a├žm─▒┼čt─▒r. Fakat DAI'yi denemeye karar verirseniz, yine de di─čer sabit coin'lerle benzer riskler ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurman─▒z gereklidir.