Wat is geld?
HomeArticles

Wat is geld?

Beginner
3mo ago
8m

Inhoud


Inleiding

Geld is zonder twijfel een van de belangrijkste hoekstenen van de moderne beschaving. Al duizenden jaren is het een soort taal van waarde die de handel tussen personen faciliteert en het mogelijk maakt om het product van hun arbeid te bewaren.

In grote lijnen is de definitie van geld iets dat algemeen wordt geaccepteerd als betaalmiddel voor producten en diensten. Samenlevingen over de hele wereld hebben zoveel verschillende vormen van geld bedacht, dat het vrijwel onmogelijk is om ze allemaal netjes te categoriseren. 

In dit artikel maken we onderscheid tussen goederengeld, representatief geld en fiatgeld


Voorafgaand aan geld: ruilhandel

Ruilhandel verwijst naar het uitwisselen van goederen of diensten voor andere goederen of diensten. Interresant genoeg kan dit fenomeen op veel verschillende manieren worden waargenomen: bepaalde plant- en diersoorten hebben hebben symbiotische relaties met elkaar, waar beide van elkaar profiteren. De acaciaboom biedt bijvoorbeeld voedsel en onderdak aan grote mierenkolonies in ruil voor bescherming tegen parasieten. Zebra's en neushoorns beschermen zich tegen teken door ossenpikkers op hun huid te laten landen, waarna die de beestjes opeten.

De mens heeft natuurlijk een andere, meer geraffineerde kijk op het concept van waarde. Lang voordat geld ontstond zoals we het nu kennen, begrepen we al dat we dingen met elkaar kunnen ruilen.

Veel eenvoudiger wordt het niet. Stel dat jij een jas hebt en je buurvrouw net appels heeft geplukt. Zij heeft het koud en jij hebt honger, dus je ruilt je jas voor twintig appels. Door met elkaar te ruilen, zijn jullie nu allebei tevreden.

Helaas is het niet altijd zo eenvoudig. Waarschijnlijk ben je vrij snel door je appels heen, maar de nieuwe jas van haar buurvrouw gaat wel een paar jaar mee. Misschien wil ze de volgende keer niet meer met je ruilen. Misschien heeft ze zelf wel pech omdat ze benzine wil kopen, maar de eigenaar van het tankstation allergisch is voor appels.

Dit fenomeen is in de economie ook wel bekend als een coincidence of wants. Ruilhandel werkt goed als jij iets bezit dat je tegenpartij wilt hebben, en vice versa. Het werkt echter niet als beide partijen geen interesse hebben in dat wat er geruild kan worden.


Goederengeld

Grondstoffen zijn ruwe materialen die op een bepaalde manier nuttig zijn (volgens sommigen hebben ze intrinsieke waarde). Deze definitie is breed en omvat onder meer edelmetalen zoals goud, zilver en koper, maar ook basisproducten zoals graan, koffie en rijst.

Deze grondstoffen en producten worden ook als geld gebruikt. Niet geheel verrassend spreken we in dit geval van goederengeld. Je zal waarschijnlijk niet met een vat olie kunnen betalen bij de slager op de hoek, maar in de loop van de geschiedenis zijn er talrijke voorbeelden geweest waarbij grondstoffen werden gebruikt als valuta.

Zo was tabak in de zeventiende eeuw bijvoorbeeld een wettig betaalmiddel in Virginia. Nick Szabo beschrijft in zijn invloedrijke essay Shelling Out: the Origins of Money ook hoe Amerikaanse indianenstammen wampum (kralen gemaakt van schelpdieren) en de huisjes van porseleinslakken gebruikt als ruilmiddel. Net als tabak in Virginia, werd dit decennialang geaccepteerd als algemeen betaalmiddel.

Op het eerste gezicht lijkt goederengeld niet veel te verschillen van ruilhandel. Als je een boek wilt verkopen voor rijst, doe je dan niet precies hetzelfde als wat we eerder hebben besproken?

Functioneel gezien wel, maar goederengeld is in dit geval een ruilmiddel. In dit scenario nemen we aan dat rijst breed geaccepteerd wordt als betaalmiddel voor producten of diensten. In tegenstelling tot ruilhandel, waarbij er producten of diensten worden geruild tegen andere producten of diensten, is rijst een aantrekkelijk ruilmiddel voor het doen van transacties.

Je zou dus geneigd zijn om de waarde van je boek te berekenen afhankelijk van wat je met rijst kunt kopen. Je accepteert betaling in rijst, niet noodzakelijk omdat je ervan kunt eten, maar omdat je er andere goederen of diensten mee kunt betalen. Als de grondstof of het product breed gebruikt wordt, kan het dienen als rekeneenheid. Dit betekent dat de prijs van andere goederen hierin wordt uitgedrukt. In een dergelijke wereld kan de prijs van een kopje koffie bijvoorbeeld worden afgerekend in kilo's rijst.

Goederengeld omzeilt het coincidence of wants-probleem van ruilhandel. Je kunt het goederengeld namelijk accepteren en dit later weer voor een andere transactie gebruiken.

Edelmetalen zoals goud en zilver zijn misschien wel de bekendste vormen van goederengeld. Goud is door talloze beschavingen gebruikt als geld en industrieel metaal. Ook nu nog worden gouden muntstukken en bullion beschouwd als dé vorm voor het bewaren van waarde. Investeerders bewaren hun rijkdom in het edelmetaal om er op een later tijdstip iets mee te doen. Er zijn veel redenen waarom goud daarvoor zo populair is. Wil je hier meer over weten, lees dan ons artikel Is Bitcoin een oppotmiddel?

Grondstoffen en goederen zijn er nog altijd, maar als vorm van geld zijn ze grotendeels vervangen door andere alternatieven.


Representatief geld

Goederengeld was zeker een verbetering ten opzichte van ruilhandel. Toch was het niet zonder tekortkomingen, met name vanuit het oogpunt van gebruiksgemak. Hoewel je een handvol gouden en zilveren munten in je zakken kunt bewaren om kleine aankopen mee te doen, is het concept moeilijk op te schalen.

Kun je je inbeelden hoe het zou zijn om vandaag de dag een grote aankoop in munten af te rekenen? Stel je voor dat je voor 8.000 euro een bitcoin van iemand zou kopen: je zou dan ongeveer 60 kg aan euromunten mee moeten nemen.

Na goederengeld kwam representatief geld: een veel draagbaarder alternatief, waarvan de waarde werd gegarandeerd door grondstoffen of goederen. Representatief geld ontstond op verschillende plaatsen en op verschillende momenten. In wezen is er altijd sprake van een centrale uitgever die certificaten produceert die kunnen worden ingewisseld voor een bepaalde hoeveelheid van de grondstof of het goed.

In plaats van kilo's goud of zilver mee te nemen, kun je nu stukken papier laten zien die bewijzen dat je het goud of zilver bezit. Je kunt op elk moment naar de uitgever gaan en het papier inruilen voor edelmetaal. Ook kun je het papier gebruiken als betaalmiddel, waarna de ontvanger het zelf kan inwisselen. Stablecoins werken in feite volgens hetzelfde principe.

Er zijn voorbeelden van particuliere bedrijven die representatief geld uitgeven, maar dit wordt op veel grotere schaal gedaan door centrale banken. Waarschijnlijk heb je al eens van de goudstandaard gehoord, een beleid dat door veel overheden werd gehanteerd waarbij de waarde van nationale valuta werd gegarandeerd door goud. Het lijkt ver verwijderd van het monetaire systeem van vandaag, maar minder dan honderd jaar geleden kon je je papieren geld nog inwisselen voor edelmetaal.

Vanuit economisch oogpunt had dit een aantal belangrijke voordelen en de term gouden standaard wordt nog steeds gebruikt om iets te beschrijven dat beter presteert dan andere alternatieven. Het eerste voordeel was dat hoewel de invloed van de overheid toenam, het geld geen waarde verloor als gevolg van inflatie. Overheden konden niet meer geld printen dan wat zij aan goud in de kluis hadden, althans in theorie. Helaas was het voor banken makkelijk (en aantrekkelijk) om een fractionele reserve te hanteren, waarbij er meer geld werd gedrukt dan er goud in bezit was.

De goudstandaard stelde individuen in staat om met goud te handelen, zonder het ongemak van het ronddragen van bullion of het verdelen ervan om betalingen te doen.

Een ander voordeel van dit monetaire systeem was dat de waarde van goud altijd internationaal werd erkend. Als hun binnenlandse economieën op goud waren gericht, dan zouden landen die de goudstandaard hanteerden gemakkelijker kunnen handelen in een wereldwijd geaccepteerde grondstof.



Wil je aan de slag met cryptocurrency? Koop Bitcoin op Binance!



Fiatgeld

Representatief geld is niet langer de dominante vorm van geld. Na het afschaffen van de goudstandaard is men wereldwijd een nieuw soort geld gaan gebruiken, die volledig losstaat van grondstoffen of andere producten.

In het kort is fiat geld dat is uitgegeven door een overheid (de term fiat is afkomstig van het Latijnse woord voor laat het zo zijn). Amerikaanse dollars, Mexicaanse pesos, Japanse yen en Indiase roepies zijn allemaal vormen van dit soort fiduciair geld.

De waarde van fiatgeld hangt in grote mate af van de beslissingen van overheden en centrale banken. In de kern is een fiat bankbiljet een stukje papier dat enkel waarde heeft omdat de overheid dit zegt.

Hierbij moet worden opgemerkt dat hoewel het soms als een recente uitvinding wordt gezien, fiat in de vorm van papiergeld zijn oorsprong heeft in het China van de twaalfde eeuw. Ook experimenteerde men enkele honderden jaren later, in de zeventiende eeuw, met dit idee in Europa.

In tegenstelling tot de vormen van geld die we tot nu toe hebben besproken, is er bij fiatvaluta geen sprake van schaarste. Het bijdrukken van papieren biljetten is niet moeilijk, in tegenstelling tot bijvoorbeeld landbouwproducten die gezaaid en geoogst moeten worden of edelmetalen die uit de grond moeten komen. Zonder deze beperkingen kunnen instellingen zoals de Federal Reserve of de Europese Centrale Bank nieuw geld uit niets maken.

Afhankelijk van wie je het vraagt is dit de kracht of de achilleshiel van fiatgeld. De voorstanders van fiat geldsystemen betogen dat de mogelijkheid om het geldaanbod bij te stellen, overheden meer flexibiliteit geeft voor het aanpakken van financiële crises of het beheren van de algehele economie. Door de geldmarkt en rentetarieven te controleren, behoudt de overheid in grote mate de controle over de financiële zaken van het land.

Vreemd genoeg wordt hetzelfde argument gebruikt door tegenstanders van fiatgeld, zij het in een andere context. Een van de belangrijkste kritiekpunten op monetair overheidsbeleid is dat inflatie langzaam de rijkdom van bezitters van fiatgeld opeet. Als daar niets aan wordt gedaan, kan dit leiden tot periodes van agressieve inflatie (zogenaamde hyperinflatie) waardoor een valuta in feite waardeloos wordt en enorme economische en maatschappelijke schade kan worden veroorzaakt.


Hoe past cryptocurrency hierbij?

Bitcoin wordt door sommigen gezien als digitaal geld en digitaal geld. Het heeft bijvoorbeeld veel van dezelfde kenmerken als gewoon geld (bijvoorbeeld op het gebied van vervangbaarheid, deelbaarheid en draagbaarheid), waardoor het een ideaal ruilmiddel is.

Aan de andere kant wordt eht ook steeds meer als een oppotmiddel gezien. Voorstanders van Bitcoin als digitaal geld geloven dat de deflationaire eigenschappen (of, beter gezegd, de disinflatie van het aanbod) garanderen dat de waarde ervan op lange termijn behouden blijft. Dit staat in schril contrast met inflationair geld zoals de Amerikaanse dollar en de euro, waarvan de waarde grotendeels afhankelijk is van het beleid van centrale banken.

Op het eerste gezicht lijken cryptocurrencies in de categorie van goederengeld te vallen. Hoewel ze buiten hun protocol geen nut hebben, worden ze niet ondersteund of uitgegeven door overheidsinstanties. De waarde van digitale valuta wordt enkel bepaald door de vrije markt.


Tot slot

Zoals we hebben gezien, zijn er vele vormen van geld. De meesten van ons vertalen waarde in onze nationale fiatvaluta, maar dit is een relatief nieuwe uitvinding. De betaalapps die je vandaag de dag gebruikt, zijn het resultaat van duizenden jaren monetaire evolutie.

Cryptocurrencies zijn een veelbelovend experiment en wellicht de volgende stap in geld. Als Bitcoin of andere cryptocurrencies breed geaccepteerd worden, zijn dit de eerste echte voorbeelden van digitale valuta. De tijd zal leren of cryprocurrencies de wereldwijde heerschappij van fiatvaluta daadwerkelijk zullen doorbreken.