Is Bitcoin een oppotmiddel?
StartpaginaArtikelen

Is Bitcoin een oppotmiddel?

Gemiddeld
1w ago
14m

Inleiding

Als je denkt aan een veilige haven voor je geld, dan kom je waarschijnlijk al snel terecht bij edelmetaal zoals goud of zilver. Dit zijn investeringen die typisch veel gebruikt worden als hedge wanneer er onrust heerst op de financiële markten.

De discussie over de vraag of Bitcoin ook tot dergelijke investeringen behoort, duurt nog altijd voort. In dit artikel analyseren we enkele van de argumenten voor en tegen de stelling dat Bitcoin een oppotmiddel is.


Wat is een oppotmiddel?

Een oppotmiddel is iets dat op lange termijn waarde behoudt. Zou je vandaag in een oppotmiddel investeren, dan kun je er redelijk zeker van zijn dat de waarde ervan in de toekomst niet zal dalen: in plaats daarvan verwacht je dat je investering minstens evenveel waard zal blijven of juist in waarde zal toenemen.

Bij dit soort 'veilige' investeringen denk je waarschijnlijk al snel aan goud of zilver. Er zijn meerdere redenen waarom deze edelmetalen traditioneel deze rol vervullen, waar we later in dit artikel dieper op in zullen gaan.


Wat maakt iets tot een goed oppotmiddel?

Om te begrijpen wat iets tot een goed oppotmiddel maakt, kijken we eerst naar waarom iets misschien juist géén goed oppotmiddel is. Als we willen dat iets voor lange tijd wordt behouden, dan is het logisch dat het duurzaam moet zijn - om wat voor product het ook mag gaan. 

Denk eens aan eten. Appels en bananen hebben intrinsieke waarde, omdat mensen voedsel nodig hebben om te overleven. Als voedsel schaars zou zijn, zouden deze producten zonder twijfel zeer waardevol zijn. Maar dat maakt ze nog geen goed oppotmiddel. Het mag duidelijk zijn dat als je een tros bananen een paar jaar in een kluis bewaart, ze daarna weinig meer zullen opleveren.

Maar hoe zit het met iets dat intrinsieke waarde heeft en duurzaam is? Bijvoorbeeld droge pasta? Dat is op de lange termijn misschien een betere optie, maar er is nog steeds geen garantie dat het waarde zal behouden. Pasta kan goedkoop worden geproduceerd met ingrediënten die overal verkrijgbaar zijn. Iedereen kan de markt overspoelen met meer pasta. De pasta die al in omloop is zal aan waarde verliezen, omdat het aanbod groter is dan de vraag. Om waarde te behouden moet iets dus ook schaars zijn.
Sommigen zien fiatvaluta als de dollar, euro of yen als een goed oppotmiddel, omdat hun waarde in de toekomst niet zal veranderen. Dit klopt eigenlijk niet. Fiatvaluta is geen goed oppotmiddel, omdat de koopkracht afneemt naarmate er meer eenheden in omloop zijn (net als de pasta). Je kunt je spaargeld opnemen van je bankrekening en twintig jaar lang onder je matras bewaren, maar uiteindelijk zul je er dan minder mee kunnen kopen dan als je het nu zou uitgeven.
In het jaar 2000 kon je met €100.000 veel meer kopen dan tegenwoordig. Dit is voornamelijk het gevolg van inflatie, wat verwijst naar de stijgende prijs van goederen en diensten. In veel gevallen is inflatie het gevolg van een overmatig aanbod van fiatvaluta, omdat overheden ieder jaar meer geld in omloop brengen.

Ter illustratie, veronderstel dat je 25% van het totale aantal euro's dat in omloop is, zeg €100 miljard, in bezit hebt. Je hebt dus €25 miljard. Na verloop van tijd besluit de overheid om nog eens €800 miljard te printen om de economie te stimuleren. Plotseling bezit je nog maar ~3% van het aantal euro's. Er is ineens veel meer geld in omloop, waardoor de koopkracht van de €25 miljard die je in bezit hebt is afgenomen.


Verlies van koopkracht na verloop van tijd.


Net als de pasta waar we het eerder over hadden, is het niet moeilijk om extra dollars of euro's te produceren. Het kost misschien een paar dagen. Een goed oppotmiddel heeft als kenmerk dat het moeilijk is om de markt met nieuwe productie te overspoelen. Met andere woorden, wat je als procent van het totaal bezit wijzigt nauwelijks of helemaal niet.

Nemen we goud als voorbeeld, dan weten we dat het aanbod eindig is. We weten ook dat het delven van nieuw goud niet eenvoudig is. Zelfs als de vraag naar goud plotseling sterk stijgt, kan de productie niet zomaar worden opgeschaald. Goud moet namelijk nog altijd uit de grond komen. De vraag neemt dus weliswaar toe, maar het aanbod kan niet evenredig meestijgen.


Waarom Bitcoin een oppotmiddel is

Al vanaf het begin pleiten de voorstanders van Bitcoin dat de cryptovaluta meer lijkt op 'digitaal goud' dan simpel digitaal geld. De afgelopen jaren heeft deze stelling veel aan populariteit gewonnen onder Bitcoin-gebruikers.

De stelling dat Bitcoin een oppotmiddel is, gaat uit van het idee dat Bitcoin een van de meest solide activa is die we ooit hebben gezien. Voorstanders van deze stelling zijn van mening dat Bitcoin de beste manier is om waarde te behouden, omdat er geen devaluatie plaatsvindt na verloop van tijd.

Bitcoin staat bekend om de grote volatiliteit. Het lijkt misschien niet intuïtief dat iets dat binnen één dag wel 20% aan waarde kan verliezen, door zo veel mensen als een oppotmiddel wordt beschouwd. Maar zelfs als we deze dalingen in overweging nemen, behoort Bitcoin nog altijd tot de beste presterende activa. 

Maar waarom wordt Bitcoin gezien als een oppotmiddel?


Schaarsheid

Een van de meest overtuigende argumenten voor de stelling dat Bitcoin een oppotmiddel is, is misschien wel dat het aanbod van Bitcoin eindig is. Heb je ons artikel Wat is Bitcoin? gelezen, dan weet je dat er nooit meer dan 21 miljoen bitcoins in omloop zullen zijn. Dit wordt afgedwongen door de code van het protocol. 
De enige manier om nieuwe coins te produceren is door middel van mining. Tot op zekere hoogte is dit vergelijkbaar met hoe goud wordt gedolven. Maar in plaats van in de aarde te graven, moeten Bitcoin-miners een cryptografische puzzel oplossen door rekenkracht in te zetten. Als beloning hiervoor ontvangen ze nieuwe bitcoins.
Na verloop van tijd vermindert deze beloning als gevolg van zogenaamde halvings: zoals de naam al doet vermoeden wordt de beloning gehalveerd. In de begindagen van Bitcoin beloonde het systeem een miner die een geldig block produceerde met 50 BTC. Na de eerste halving werd dit gereduceerd tot 25 BTC, vervolgens tot 12,5 BTC en de volgende keer tot 6,25 BTC. Dit proces blijft zich steeds herhalen tot uiteindelijk ook de laatste bitcoins zijn geproduceerd.
Laten we dit vergelijken met ons fiatvalutavoorbeeld van eerder. Stel dat je lang geleden 25% van het totaal aantal bitcoins hebt gekocht (dat wil zeggen, 5.250.000 BTC). Toen je deze investering deed, wist je dat die als percentage van het totaal aantal BTC niet zou veranderen, omdat er niet meer BTC aan het systeem kunnen worden toegevoegd. Er is geen traditionele overheid die geld kan bijdrukken (hierover later meer). Heb je 25% van het maximale aanbod gekocht in 2010 (en vervolgens geHODL), dan is dat percentage vandaag nog steeds hetzelfde.


Decentralisatie

Het is open-source software, denk je misschien. Ik kan de code kopiëren en mijn eigen versie met 100 miljoen extra bitcoins maken. 
Dat zou je inderdaad kunnen doen. Veronderstel dat je de software zou klonen, de wijzigingen door zou voeren en een node zou opzetten. Alles lijkt te werken, maar er is één probleem: je kunt geen verbinding maken met andere nodes. Nadat je de parameters van de software had aangepast, zijn de andere deelnemers van het Bitcoin-netwerk je namelijk gaan negeren. Je hebt in feite een fork gecreëerd: het programma dat je draait wordt door de rest van het netwerk niet meer als Bitcoin gezien. 

Wat je nu hebt gedaan, is vergelijkbaar met het maken van een foto van de Mona Lisa en vervolgens beweren dat er nu twee Mona Lisa's zijn. Je kunt jezelf er misschien van overtuigen dat dit zo is, maar waarschijnlijk zal niemand anders je geloven.

Eerder las je dat er een soort overheid bestaat voor Bitcoin. Deze overheid bestaat uit iedere gebruiker die de Bitcoin-software draait. Dit betekent dat het protocol, het onderliggende systeem, alleen gewijzigd kan worden als de meerderheid van de gebruikers hiermee akkoord gaat.

Het zal niet makkelijk zijn om een meerderheid van de netwerkdeelnemers ervan te overtuigen om meer coins aan het netwerk toe te voegen: je vraagt iedereen namelijk om hun eigen saldo te devalueren. Zoals het er nu voor staat, duurt het jaren voordat het netwerk consensus bereikt over zelfs de kleinste aanpassingen aan het protocol.

Naarmate het netwerk groeit, zal het alleen maar moeilijker worden om veranderingen door te voeren. Je kunt er als BTC-bezitter dan ook redelijk zeker van zijn dat het aanbod niet zal toenemen. Hoewel de software door mensen is gemaakt, gedraagt Bitcoin zich dankzij de gedecentraliseerde aard van het netwerk meer als een grondstof dan als code die willekeurig kan worden aangepast.


De eigenschappen van goed geld

Voorstanders van de stelling dat Bitcoin een oppotmiddel is, wijzen ook op de functies die het goed geld maken. Bitcoin is niet alleen een schaars digitaal goed, maar heeft dezelfde eigenschappen als middelen die al eeuwenlang worden gebruikt als valuta.

Goud wordt al sinds het ontstaan van de eerste samenlevingen gebruikt als vorm van geld. Daar zijn een aantal redenen voor. We hebben het al over duurzaamheid en schaarsheid gehad: dit maakt iets weliswaar tot goede activa, maar niet noodzakelijk tot goede valuta. Daarvoor wil je dat iets vervangbaar, draagbaar en deelbaar is.


Vervangbaarheid

Vervangbaarheid betekent dat eenheden niet van elkaar onderscheiden kunnen worden. Twee klompjes goud van hetzelfde gewicht zijn precies evenveel waard. Dit geldt ook voor aandelen en contanten. Het maakt niet uit welke eenheden je in bezit hebt, ze zijn namelijk allemaal vervangbaar door een andere eenheid van hetzelfde type.

De vervangbaarheid van Bitcoin is een lastig onderwerp. Het zou in principe niet moeten uitmaken welke bitcoin je in bezit hebt en in de meeste gevallen geldt inderdaad 1 BTC = 1 BTC. Het wordt ingewikkelder als je bedenkt dat iedere eenheid gekoppeld kan worden aan een serie voorgaande transacties. Er zijn gevallen bekend waarin bedrijven bitcoins op een zwarte lijst zetten, omdat er vermoedens bestaan dat deze bij criminele activiteiten zijn gebruikt. Zelfs als iemand anders ze nu in bezit heeft.

Doet dat ertoe? In principe niet. Als je betaalt voor iets met een biljet van tien euro, dan weten jij en de verkoper allebei niet waar dit biljet eerder voor is gebruikt. Een transactiegeschiedenis bestaat niet: nieuwe biljetten zijn evenveel waard als gebruikte biljetten.

In het slechtste geval is het mogelijk dat oudere bitcoins (met meer transactiegeschiedenis) voor minder worden verkocht dan nieuwere bitcoins. Afhankelijk van aan wie je het vraagt, kan dit een enorme bedreiging voor Bitcoin zijn of er juist helemaal niet toe doen. Op dit moment is Bitcoin functioneel gezien vervangbaar. Er zijn slechts geïsoleerde incidenten geweest waarbij coins zijn bevroren als gevolg van hun verdachte transactiegeschiedenis.


Draagbaarheid

Draagbaarheid geeft aan hoe makkelijk het is om een activa te verplaatsen. Zo is €10.000 makkelijk te verplaatsen in biljetten van €100, maar €10.000 aan vaten met ruwe olie is een heel ander verhaal.

Goede valuta heeft een kleine vormfactor. Het moet makkelijk mee te nemen zijn, zodat men elkaar eenvoudig voor goederen en diensten kan betalen.

Goud heeft altijd uitstekend aan deze eisen voldaan. Op dit moment is een standaard gouden munt ongeveer €1.500 waard. Het is onwaarschijnlijk dat je met een dergelijke munt je boodschappen zal afrekenen. Kleinere coupures nemen nog veel minder ruimte it.

Bitcoin is vergeleken met edelmetaal nog veel beter draagbaar, omdat een Btc in fysieke zin niet eens bestaat. Je kunt miljarden euro's aan bitcoins bewaren op een hardware-apparaat dat in de palm van je hand past.

Het verplaatsen van een miljard euro aan waarde in goud (ongeveer twintig ton op dit moment) vereist enorme inspanningen en is ontzettend kostbaar. Zelfs in contanten zou je meerdere pallets van biljetten van €100 moeten verplaatsen. In bitcoins kun je dit bedrag overal ter wereld in een oogwenk versturen. De kosten? Minder dan een euro.


Verdeelbaarheid

Een andere essentiële eigenschap van geld is dat het verdeelbaar is. Dit betekent dat het in kleinere eenheden gesplitst kan worden. Snijd je een klompje goud doormidden, dan houd je twee kleinere klompjes over. Hun gecombineerde waarde blijft echter hetzelfde. Zo kun je door blijven gaan en steeds kleinere coupures maken.

Verdeelbaarheid is nog een aspect waarin Bitcoin uitblinkt. Er zullen nooit meer dan 21 miljoen bitcoins zijn, maar iedere bitcoin bestaat uit 100 miljoen kleinere eenheden (satoshi's). Gebruikers hebben ontzettend veel controle over hun transacties, omdat ze een bedrag tot acht cijfers achter de komma kunnen specificeren. Dankzij de verdeelbaarheid van BTC is het ook voor kleinere beleggers eenvoudig om in Bitcoin te investeren.


Oppotmiddel, ruilmiddel en rekeneenheid

De meningen zijn verdeeld over wat op dit moment precies de rol van Bitcoin is. Veel mensen geloven dat Bitcoin simpelweg een vorm van geld is: een manier om waarde van punt A naar punt B te verplaatsen. Later in dit artikel gaan we hier dieper op in, maar deze aanname gaat in tegen de stelling dat Bitcoin een oppotmiddel is.

De voorstanders van Bitcoin als oppotmiddel betogen dat Bitcoin verschillende fasen moet doorlopen voordat het de ultieme valuta wordt. Eerst is het iets dat mensen verzamelen (dit is de fase waarin we ons nu bevinden): Bitcoin werkt en is veilig maar wordt uiteindelijk slechts door een klein groepje mensen gebruikt, voornamelijk hobbyisten en speculanten.

Zodra er meer bekendheid, een betere infrastructuur en meer vertrouwen in de waardevastheid van Bitcoin is, begint de volgende fase: die van oppotmiddel. Volgens sommige mensen heeft Bitcoin deze fase inmiddels al bereikt. 
Op dit moment wordt Bitcoin gebruikt als betaalmiddel als gevolg van de wet van Gresham, die stelt dat goed geld vervangen wordt door slecht geld. Dit houdt in dat als iemand twee verschillende valuta in bezit heeft, het waarschijnlijker is dat de inferieure valuta wordt uitgegeven en de superieure valuta wordt bewaard. Bitcoin-gebruikers geven er de voorkeur aan om fiatvaluta uit te geven, omdat ze weinig vertrouwen hebben in de levensvatbaarheid ervan op lange termijn. Hun bitcoins houden ze in bezit (HODL), omdat ze geloven dat deze hun waarde zullen behouden. 
Als het Bitcoin-netwerk blijft groeien, zullen steeds meer mensen er gebruik van gaan maken en zal de liquiditeit toenemen en de prijs stabieler worden. Dankzij de hogere stabiliteit van de prijs zal er minder reden zijn om bitcoins op te potten in de hoop op toekomstige prijsstijgingen. We kunnen vervolgens verwachten dat het ook veel meer gebruikt zal worden als een echt ruilmiddel.
Door het toegenomen gebruik stabiliseert de prijs nog verder. In de laatste fase wordt Bitcoin een rekenmiddel, wat betekent dat andere activa tegen Bitcoin geprijsd zullen worden. Zoals een vat olie nu verhandeld wordt in dollars, zou het in een wereld waarin Bitcoin de belangrijkste valuta is voor BTC van eigenaar wisselen.

Als deze drie monetaire mijlpalen bereikt kunnen worden, kan Bitcoin volgens sommigen uitgroeien tot een nieuwe standaard die alle valuta van tegenwoordig kan vervangen.


Waarom Bitcoin géén oppotmiddel is

De argumenten die we tot nu toe hebben besproken, zullen voor sommigen als volkomen logisch klinken en voor anderen complete waanzin zijn. Er zijn meerdere tegenargumenten voor het idee van Bitcoin als digitaal geld, zowel vanuit de Bitcoin-gemeenschap als crypto-sceptici.


Bitcoin als digitaal geld

Velen zullen snel naar het Bitcoin-whitepaper wijzen tijdens een discussie over dit onderwerp. Voor hen staat vast dat Satoshi vanaf het begin wilde dat Bitcoin als betaalmiddel werd gebruikt. Het staat zelfs in de titel van het whitepaper: Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System.

Het argument is dat Bitcoin alleen waardevol kan zijn als gebruikers hun BTC uitgeven. Juist door BTC op te potten, wordt brede adoptie onmogelijk. Zolang Bitcoin niet door het grote publiek wordt gezien als digitaal geld, wordt de waarde in de basis bepaald door speculatie in plaats van nut.

Deze ideologische verschillen leidden tot een grote fork in 2017. Een minderheid van de Bitcoin-gebruikers was voorstander van een systeem met grotere blocks, wat tot lagere transactiekosten moest leiden. Doordat het oorspronkelijke netwerk steeds intensiever werd gebruikt, stegen de kosten van transacties en werd het moeilijker om kleinere transacties bevestigd te krijgen. Stel dat de kosten van een transactie gemiddeld €10 zouden zijn, dan zou het weinig zin hebben om iets ter waarde van €3 met bitcoins te betalen.

Deze fork staat nu bekend als Bitcoin Cash. Het oorspronkelijke netwerk heeft rond dezelfde tijd een update doorgevoerd onder de naam van SegWit. SegWit verhoogde de nominale capaciteit van de blocks, maar dat was niet het belangrijkste doel. Het legde ook het fundament voor het Lightning Network, dat goedkope transacties probeert te faciliteren door ze buiten de blockchain om uit te voeren.

In de praktijk is het Lightning Network echter verre van perfect. Gewone Bitcoin-transacties zijn veel eenvoudiger te begrijpen, terwijl het beheren van kanalen en capaciteit op het Lightning Network gepaard gaat met een stijle leercurve. Het moet nog blijken of dit gestroomlijnd kan worden of dat het Lightning Network simpelweg te complex is om breed in te voeren.

Vanwege de toenemende vraag naar capaciteit in blocks is het in drukke tijden niet meer zo goedkoop om een BTC-transactie te verrichten als het eerder was. Als zodanig kun je argumenteren dat het niet vergroten van de block size schadelijk is voor de bruikbaarheid van Bitcoin als betaalmiddel.


Geen intrinsieke waarde

Voor veel mensen is de vergelijking tussen goud en Bitcoin absurd. De geschiedenis van goud is, in essentie, de geschiedenis van de samenleving. Het edelmetaal vervult al duizenden jaren lang een belangrijke maatschappelijke rol. Natuurlijk heeft het sinds de afschaffing van de gouden standaard wat aan belang ingeboet, maar nog altijd vormt het een toevluchtsoord in roerige tijden.

Het lijkt inderdaad wat vergezocht om de netwerkeffecten van het belangrijkste edelmetaal uit de geschiedenis te vergelijken met een protocol van knap elf jaar oud. Goud is al millennia lang een statussymbool en productiemiddel.

Bitcoin kent daarentegen geen toepassingen buiten het eigen netwerk. Je kunt bitcoins niet gebruiken in elektronica of er een glimmende gouden ketting van maken. Het lijkt op bepaalde manieren weliswaar op goud (mining, eindige hoeveelheid, etc.) maar dat verandert niets aan het feit dat het een digitaal activum is.

Tot op zekere hoogte is geld niets dan een gedeeld geloof. De dollar en de euro hebben alleen waarde omdat de overheden zeggen dat dit zo is en de samenleving dit accepteert; goud heeft alleen waarde omdat iedereen het daarover eens is. In die zin verschilt Bitcoin daar niet van, maar de groep mensen die Bitcoin waarde toekent is ontzettend klein. Je hebt zelf waarschijnlijk ook al vaak aan de mensen om je heen moeten uitleggen wat Bitcoin is.


Volatiliteit en correlatie

De mensen die Bitcoin al vroeg omarmden, hebben zonder twijfel genoten van de exponentiële groei van hun rijkdom. Voor hen was Bitcoin inderdaad een oppotmiddel - en meer. Stapte je echter in op het hoogste punt aller tijden, dan denk je daar vast anders over. Veel mensen hebben verlies geleden op hun investering. 
Bitcoin is ongelooflijk volatiel en de markten zijn onvoorspelbaar. Daarmee vergeleken beweegt de prijs van edelmetaal zoals goud en zilver nauwelijks. Je zou kunnen zeggen dat het nog te vroeg is en dat de prijs uiteindelijk zal stabiliseren. Maar op die manier kun je ook beargumenteren dat Bitcoin op dit moment geen oppotmiddel is.

Ook moet er rekening worden gehouden met de prijs van Bitcoin ten opzichte van de traditionele financiële markten. Sinds de introductie van Bitcoin is de prijs eigenlijk continu gestegen, al is de cryptovaluta eigenlijk nog nooit echt getest als toevluchtsoord omdat ook andere activa uitstekend presteerden. Bitcoin-voorstanders zullen zeggen dat BTC niet gecorreleerd is aan andere activa, maar tot het tegendeel wordt bewezen kunnen we daar niet van uitgaan.


Tulpengekte en Beanie Babies

Geen enkele kritiek op de geschiktheid van Bitcoin als oppotmiddel is compleet als er geen vergelijking wordt gemaakt met de tulpengekte en Beanie Babies. Het zijn zwakke analogieën, maar geven aan hoe gevaarlijk een knappende zeepbel kan zijn.

In beide gevallen doken beleggers op producten waarvan ze dachten dat ze zeldzaam waren, om die hopelijk op een later moment te verkopen. An sich ging het helemaal niet om waardevolle producten: het was relatief eenvoudig om er meer van te produceren. De zeepbel knapte toen investeerders zich realiseerden dat ze de werkelijke waarde van hun investeringen enorm hadden overschat. Het duurde daarna niet lang tot de markt voor tulpenbollen en Beanie Babies volledig in elkaar klapte.

Nogmaals, het zijn geen goede vergelijkingen. De waarde van Bitcoin is een functie van het geloof van de gebruikers, maar in tegenstelling tot tulpenbollen of Beanie Babies kan de productie ervan niet zomaar worden opgeschaald om aan de vraag te voldoen. Er is echter geen garantie dat investeerders niet op een bepaald punt in de toekomst zullen denken dat Bitcoin overgewaardeerd is en de zeepbel daarna knapt.


Tot slot

Bitcoin deelt zeker de kenmerken van een oppotmiddel zoals goud. Het aanbod is beperkt, het netwerk is gedecentraliseerd genoeg om de gebruikers de noodzakelijke veiligheid te bieden en het kan gebruikt worden om waarde vast te houden en over te dragen.

Uiteindelijk moet Bitcoin zijn waarde als oppotmiddel echter nog steeds bewijzen in de praktijk. Het is nog te vroeg om hierover uitspraak te doen. Het kan twee kanten op gaan: misschien zal Bitcoin nooit meer dan een nicheproduct worden, maar misschien maakt het op een gegeven moment de stap naar het grote publiek.

De tijd zal het leren.